“İzmir'in ekonomik güvenlik haritasını çıkarmalıyız”

Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), küresel ticarette artan jeopolitik risklerin, kritik ithalat bağımlılıklarının ve tedarik zinciri kırılganlıklarının bölge ekonomisi üzerindeki etkilerini ortaya koyan “Ege Bölgesi Ekonomik Güvenlik Analizi” raporunu paylaştı. EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, İzmir'in kritik bağımlılıklarını ve altyapı kırılganlıklarını ortaya koyacak bir ekonomik güvenlik haritası hazırlanmasını ve kentin OVP'deki ekonomik güvenlik tedbirleri kapsamında pilot il olmasını önerdi.

EGİAD Think Tank çatısı altında Research İstanbul iş birliğiyle hazırlanan rapor, EGİAD Dernek Merkezi'nde düzenlenen toplantıyla tanıtıldı. Kaan Özhelvacı'nın ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantıya, Research İstanbul Yönetici Ortağı ve araştırmanın yazarlarından Can Selçuki katıldı.

Toplantının açılışında konuşan Özhelvacı, 2027–2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da “Ekonomik Güvenlik ve Dayanıklılık” konusuna ayrı bir politika başlığı olarak yer verildiğine dikkat çekti. EGİAD’ın bu alanı İzmir ve Ege Bölgesi özelinde kapsamlı ürün, il ve şirket verileriyle ele aldığını belirterek ekonomik dayanıklılığın yalnızca ulusal ölçekte değil, bölgeler ve firmalar düzeyinde de güçlendirilmesi gerektiğini söyledi. “Amacımız kaygıları çoğaltmak değil, riskleri ölçülebilir ve yönetilebilir hâle getirmek” diyen Özhelvacı, veriye dayalı bu yaklaşımın, firmaların ve kamu kurumlarının daha doğru öncelikler belirlemesine yardımcı olabileceğini vurguladı. 

Küresel ekonomide yaşanan dönüşümün şirketlerin rekabet koşullarını yeniden şekillendirdiğine dikkat çeken Özhelvacı, ekonomik güvenliğin artık yalnızca devletlerin değil, işletmelerin de stratejik önceliği haline geldiğini vurguladı. Ekonomik çeşitliliğin, tek başına ekonomik güvenlik anlamına gelmediğinin altını çizen Özhelvacı, “Çünkü birbirinden farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerimiz, aynı enerji kaynaklarına, aynı lojistik altyapıya veya aynı kritik ithal girdilere bağımlı olabiliyor. Dolayısıyla dışarıdan bakıldığında çok güçlü ve çeşitli görünen bir ekonomik yapı, belirli alanlarda ortak kırılganlıklar taşıyabiliyor” ifadelerini kullandı.

İzmir'in üretim kapasitesi, liman altyapısı, sanayi birikimi ve uluslararası ticaret bağlantılarının önemli avantajlar sunduğunu belirten Özhelvacı, bu avantajların sürdürülebilir rekabet gücüne dönüşmesi için kritik girdilerde tedarik çeşitliliğinin artırılması, enerji ve su güvenliğinin sağlanması, lojistik altyapının güçlendirilmesi ve teknolojik dönüşümün hızlandırılması gerektiğine işaret etti.

EGİAD'ın raporunun yalnızca bilimsel bir araştırma olarak değil, uygulanabilir politika önerilerine dönüşecek stratejik bir çalışma olarak değerlendirdiğini belirten Özhelvacı, şu çağrıyı yaptı: “İzmir’in kurumlarıyla, odalarımızla, kalkınma ajansımızla, üniversitelerimizle birlikte, kentimizin kritik bağımlılıklarını ve altyapı kırılganlıklarını ortaya koyan bir İzmir ekonomik güvenlik haritası çıkarmayı ve İzmir’in OVP’deki ekonomik güvenlik tedbirleri için pilot il olmasını öneriyorum. EGİAD olarak bu çalışmaya katkı vermeye hazırız.” 

RAPORDA ÖNE ÇIKANLAR

Çalışma kapsamında, Türkiye genelinde 4 bin 524 ürünün ithalat kırılganlığının incelendi ve Ege'nin sekiz ili mercek altına alındı. Raporun sonucunda öne çıkanlar şöyle:

- 312'sinin hem yüksek ithalat kırılganlığı hem de yüksek ikame zorluğu taşıdığı belirlendi. Bu ürünlerin 2024 yılı ithalat değerinin toplam 10,9 milyar dolara ulaştığı saptandı. Daha sıkı risk ölçütleriyle belirlenen 111 öncelikli kritik ürünün ise yaklaşık 1,5 milyar dolarlık ithalata karşılık geldiği ortaya konuldu. 
-Ege Bölgesi ithalatının yaklaşık yüzde 64'ünü gerçekleştiren İzmir'in ithalat kırılganlık endeksi 0,308 ile Türkiye ortalamasının (0,320) altında kaldı.
-Ege illeri arasında en yüksek ithalat kırılganlığı 0,363 ile Muğla'da ölçüldü.
-Bileşik kriz senaryosunda Kütahya ve Uşak, kırılganlık göstergelerindeki en yüksek artışın görüldüğü iller oldu.
-EGİAD üyesi 74 firmanın katıldığı araştırmada şirketlerin yalnızca yüzde 54'ünde siber güvenlik protokolü, yüzde 24'ünde yazılı sürdürülebilirlik politikası bulunduğu belirlendi.
-Firmaların yüzde 69'u ürün veya hizmetlerinin kolayca ikame edilebilir hâle geldiğini, yüzde 61'i ise yeni rakip tehdidiyle karşı karşıya olduğunu belirtti.
-Raporda alternatif tedarikçi ağlarının geliştirilmesi, stratejik stok mekanizmalarının oluşturulması, yerli ikame yatırımlarının desteklenmesi ve KOBİ'lerin siber güvenlik kapasitelerinin artırılması önerildi.