Marmara Denizi'nden Karadeniz'e kadar olan bölgede, Atlantik kıyılarında, Portekiz'de, Fransa'nın kuzey kısımlarında, Britanya Adaları'nda ve Norveç'te bulunur. Ülkemiz sularında tüm Karadeniz kıyıları, Marmara Denizi, Ege Denizi ve İzmir’den Bodrum kıyılarına kadar yayılım gösterirler.
Midyeler, sığ deniz, tatlı su ve derin deniz kemosentetik ekosistemlerinin baskın türlerini içeren bir çift kabuklu , yumuşakçalar grubudur. Midyeler, ekolojileri, fizyolojileri ve evrimleri için merkezi öneme sahip olan bissus adı verilen proteinli bir iplik kullanarak çeşitli katı su altı yüzeylerine tutunurlar. Midyeler, bissuslarını kullanarak kümeler halinde "midye yatakları" oluştururlar, böylece habitat alanı birimi başına biyokütlelerini artırırlar ve ayrıca diğer organizmalar için habitatlar yaratırlar. Kümelenmiş midyeler besin elde etmek için yemi aktif olarak filtrelerler, ancak aynı zamanda kirleticileri ve asılı parçacıkları da yutarlar; bu nedenle midyeler, özellikle mikroplastik kirliliği açısından kirlilik analizleri için iyi birer konudur. Bissus ayrıca istilacı olmayı kolaylaştırır ve midyelerin gemilere adeta otostop çekmesine ve yerel türler için daha az çekici olan rıhtım duvarları ve enerji santrali girişleri gibi diğer insan yapımı yapıları kullanmasına olanak tanır. Fizyolojik olarak midyeler, hareketsiz bir yaşam tarzıyla ilişkili çevresel stres faktörlerine uyum sağlamıştır. Ozmotik adaptasyon, gelgit bölgelerindeki yaşam için özellikle önemlidir ve taurin bu adaptasyonun önemli bir bileşenidir. Taurin birikim sistemleri, derin deniz hidrotermal bacalarının yakınındaki sülfür açısından zengin ortamlara uyum sağlayacak şekilde de değişmiştir. Bisüs, midyelerin "evrimsel basamak taşlarına" ve bacalara tutunmalarını sağlayarak baca ortamlarına erişimi de sağlamış olabilir.
İçerdiği vitamin ve elementler; mineraller inorganik moleküllerdir, yani doğada bulunurlar. Mineraller mikro besin öğeleridir, yani organizmamız minerallere az miktarda ihtiyaç duyar. Ancak bu, minerallerin organizmanın iyi işleyişinde ve sağlığında oynadığı rolün önemsiz olduğu anlamına gelmez. Bazı besin öğeleri bizim için gerçekten gereklidir. Bunlar arasında Potasyum (4700 mg), Kolin (2300 mg), Sodyum (1500 mg), Kalsiyum (1000 mg), Fosfor (700 mg), Magnezyum (420 mg), Çinko (11 mg), Demir (18 mg), Manganez (2,3 mg), Cooper (0,9 mg), İyot (0,15 mg), Selenyum (0,055 mg) ve Molibden (0,045 mg) bulunur. Parantez içindeki sayılar, günlük alım için yeterli kabul edilen miktar olan Önerilen Günlük Alım Miktarını temsil eder. Potasyum ve Sodyum gibi bazı besin öğeleri çok daha büyük miktarlarda gereklidir.
Riskler
Kabuklu deniz ürünleri zehirlenmesi (paralitik, nörotoksik ve amnezik kabuklu deniz ürünleri zehirlenmesi). Deniz suyunda bulunan ve kabuklu deniz hayvanları tarafından yutulduğunda toksin üretebilen bazı organizmalar vardır. Bu organizmalar, özellikle alg patlamaları veya "kırmızı gelgitler" sırasında çok sayıda bulunur. Belirtiler, kabuklu deniz hayvanlarının yenmesinden birkaç dakika ila birkaç saat sonra ortaya çıkar.
Belirtiler ve semptomlar
Felç edici kabuklu deniz ürünleri zehirlenmesi çok ciddi olabilir ve bazen ölüme yol açabilir.
Belirtiler ağız, yüz, parmak ve ayak parmaklarında karıncalanma ile başlayabilir.
Felç belirtileri genellikle birkaç gün içinde düzelir, ancak şiddetli vakalarda etkilenen kişiler sendeleyebilir ve konuşamayabilir, yutkunamayabilir, hareket edemeyebilir veya nefes alamayabilir. Nörotoksik kabuklu deniz ürünleri zehirlenmesi, ciguatera zehirlenmesine benzer belirtiler gösterir, ancak genellikle daha az şiddetlidir ve sadece birkaç gün sürer.
Amnezik kabuklu deniz ürünleri zehirlenmesi ciddi olabilir ve genellikle etkilenen kabuklu deniz ürünlerini yedikten sonraki bir gün içinde kusma, karın krampları ve ishale neden olabilir. Ağır vakalarda konfüzyon, amnezi (hafıza kaybı) ve koma görülebilir. Amnezi kalıcı olabilir.
Gıda olarak faydaları
Midye en çok içerisinde iç pilav bulunan dolma haliyle tüketilen bir besin kaynağıdır. Aynı zamanda midyeyi makarna, pizza ve ızgaraların içerisinde görmek de son derece mümkündür. Midye besin kaynağı içerisine konulduğu tüm yemek ve aperatiflerin lezzet kalitesini büyük bir ölçüde yükseltir. Midyenin faydaları ise kişileri bu besin kaynağını düzenli olarak tüketmeye teşvik eder. Bu sayede damak tadınızı zengin bir hale getirirken aynı zamanda midyenin sunduğu yararlardan etkili bir şekilde faydalanmanız da mümkün hale gelir. Düzenli midye tüketimine başlamadan önce doktorunuza danışmanızda büyük bir fayda vardır. Bu noktada midye tüketiminiz üzerinde herhangi bir engel olup olmadığını anlamak için doktorunuz sizi çeşitli testlere tabi tutabilir. Alerjik etkilere karşı yapılan testleri geçen kişiler düzenli bir şekilde midye tüketmeye başlayabilir.
Midyenin faydaları genel olarak şu şekilde basitçe listelenebilir:
İçerisinde yer alan aminoasit kaynağı günlük alınması gereken protein ihtiyacının etkili bir şekilde karşılanmasını sağlar.
İçerisindeki yüksek A vitamini birçok vücut fonksiyonu üzerinde olumlu etkilere sahiptir.
Omega-3 besin değeri sayesinde cilt üzerindeki sivilce ve akne sorunlarını kısa süre sonra ortadan kaldırır.
Metabolizma hızlandırıcı özelliği sayesinde kilo verme sürecinde kişilere destek olur.
Sahip olduğu yüksek demir oranı sayesinde yorgunluk ve halsizlik gibi halleri ortadan kaldırır.
C vitamini yönünden zengin olduğu için özellikle kış aylarında sizi grip ve nezle gibi hastalıklardan koruma görevini üstlenir.
Kalp sağlığını koruma üzerinde olumlu etkileri bulunur.
Göz sağlığının olumlu yönde ilerlemesinde görev alır.
Kan şekerinizi dengede tutar ve kanın etkili bir şekilde pıhtılaşmasını sağlar.
Ülkemizde özellikle Marmara Denizi’nde 7 adet denetimli, ruhsatlı midye çiftlikleri mevcuttur. İspanya’da ise binlerce midye çiftlikleri bulunur.
Yumurtlama yoluyla ürerler. Baş bölgesi ve ayakları yoktur. Eşeyli üreyen kabuklu deniz canlısıdır. Midye kabuklarının içindeki etli kısım yenir. İnsanlar tarafından sevilerek tüketilen bir deniz canlısıdır. Dolma, pilav, çorba, midye tava gibi pek çok şekilde
Midyenin zararları olarak, midye türleri genel olarak pis suların olduğu yerlerde bulunmaktadır. Yaşadıkları sularda karaya yakın kayalıklarda, deniz diplerinde ve ya kumların altında yaşam alanı oluşturarak burada bulunan mikroorganizma türleri ile beslenirler.
Atık ve kirlenmiş sular gibi çeşitli atık maddeler midye kabuğu içerisinde birikebilmektedir. Kirli yerlerde yaşamlarını sürdürebilen midyelerin içerisinde arsenik, kadmiyum gibi yüksek miktarda ağır metal içeren atıklar bulunabilir.
Midye kabukları içerisine sızarak burada biriken ağır metal atıkları sonucu, tüketilen midye ile insan kendi vücuduna bu ağır metalleri almış olur. Midye işlenme sürecinde ve hazır hale getirilerek pişirilmesi esnasında, meydana gelen hava kirliliği, böcek oluşumu gibi dış etkilere maruz kalmaktadır. İşlenerek midyenin dolma haline gelmesi sonucu içeriğinde yüksek pH değeri ve besin içeriği nedeniyle çeşitli mikroorganizma türlerinin üremesi için uygun bir ortam oluşur.
En son tüketici olan insan ise tek bir midyeden ciddi miktarda nörotoksin alabilir ve anında, ciddi sorunlarla baş etmek zorunda kalabilir. Kimi zamansa sadece tek bir midyede biriken nörotoksinler bile ciddi hasarlara yol açabilmektedir. Nörotoksin kimyasalları, genel olarka sinirlerin kimyasal işlevlerini bozar ve onları tahrip eder. Bu kimyasalların vücuttan uzaklaştırılamaması durumunda sinir dokusu bozulmaya başlayacaktır.
Midye zehirlenmesi nedir?
Midyeye bağlı zehirlenmeler; virüslerden, bakterilerden, parazitlerden ve toksinlerden kaynaklanmaktadır. Dinoflagellata adı verilen ve tek hücreli olan mikroskobik alglerin ürettiği genel toksin isimleri; saksitoksin, yessotoksin, brevetoksin, domoik asit ve pektenotoksindir. Bu toksin çeşitleri karıştıkları suyun rengini değiştirerek kırmızı ve kahverengiye çevirirler.
Bu olaya “red tide” yani kırmızı akıntı adı verilir. Bu sularda yaşayan ve kirli sulardan beslenen midye gibi canlılar alglerdeki toksini bünyelerine alırlar. Bünyelerine aldıkları toksinin bulunduğu bu midyeleri tüketen insanlarda zehirlenme olayları ile karşılaşır.
Deniz ürünlerinin içerdiği toksinlerin çoğunluğu ısıya karşı dirençli olduğundan pişirme ve diğer işlemlerle etkisini yitirmezler. Ayrıca bu toksinler görünüm ve lezzet olarak da tespit edilemediklerinden önemli toplum sağlığı risklerine neden olmaktadırlar. Toksin direkt olarak deniz kabukluları ve diğer deniz canlılarına zarar vermezken bu ürünleri tüketen insan ya da bazı etçil hayvan türlerinde zehirlenmelere neden olurlar.
Midye zehirlenmelerinin belirtileri
Midye tüketimi sonrası ortaya çıkan bazı belirtiler midye zehirlenmesinden kaynaklanıyor olabilir. Midye zehirlenmesi sonucu ortaya çıkan belirtiler şu şekilde sıralanabilir:
Baş dönmesi ve baş ağrısının başlamasıyla birlikte, mide bulantısı, kusma, idrara çıkmakta zorlanma, geçici görüş kaybı ve şuur kaybı oluşabilir.
Midye gibi kabuklu su ürünlerinin tüketiminden 5-30 dakika sonra ağızda yanma, karıncalanma, yüz ve boyuna ilerleyen uyuşukluk, ciddi olgularda; kol, bacak, parmaklarda uyuşukluk, koordinasyon bozukluğu ve solunum güçlüğü gelişir. Yüksek miktarda toksin alındığı zaman yutkunma güçlüğü, boğazda daralma hissi, konuşmada tutukluk, göğüs ve karın kaslarında paralizi görülür. Ciddi olgularda 2-12 saat içinde solunum felci sonucu ölüm olur. 12 saat içerisinde herhangi bir reaksiyon göstermeyen kişiler kısa sürede iyileşirler.
Midye gibi kabuklu deniz canlısı tükettikten sonra zehirlenme belirtilerinden bazılarının ortaya çıktığını fark ettiğinizde mutlaka bir en yakın hastaneye başvurmanız gerekir. Aksi durumda zehirlenme vakası gerçekleşirse vücudu giren zehir tamamen vücuda yayılabilir. Vücuda yayılan zehir öncelikle kalıcı felç (inme) sonrasında ise beyin hasarına yol açar.
Midyeyi tüketmeden önce dikkat etmeniz gereken bazı hususlar vardır. Midye tüketirken dikkat etmeniz gereken hususlar şu şekilde sıralanabilir:
Midye toplandıktan sonra hemen tüketilmesi gereken bir deniz canlısıdır.
Alırken ya da yerken hijyen konusuna özellikle dikkat edilmelidir. Temiz olmayan midyeler kesinlikle tüketilmemelidir.
Aşırı miktarda midye tüketmekten kaçınmak gerekir.
Midye ayıklama sırasında kirli bir alet kullanılmamalıdır
Besin sağlığı ve güvenliği açısından kaçak toplanarak satışa sunulan midyeleri kesinlikle tüketmemek gerekir.
Tarım ve Orman Bakanlığının izin verdiği midye çiftliklerinde üretilmiş ya da izinli istasyonlarda toplanmış midyeleri tüketmek sağlık açısından önemlidir. Bu izinli çiftlik veya istasyon dışındaki satış yerlerinden midye satın alınmamalıdır.
Açıkta satılan menşei bilinmeyen riskli ürünler tüketilmemelidir.
Midyelerin kabukları kapalı olmalıdır.
Midyeler kötü kokulu ve içleri kuru olmamalıdır. Midyenin zararlarından uzak kalabilmek için bu tür midyeleri tüketmekten kaçınmanız sağlığınız için önemlidir.
Daha çok sokaklarda merdiven altı ya da kaçak tesislerde üretilmiş midye çeşitleri denetimsiz ve kayıtsız bir şekilde satılmaktadır. Özellikle sıcak yaz aylarında güneşten etkilenerek soğuk zincir olmadan satılan midyeler sağlığa oldukça zararlıdır. Bu tür midyeler bakteri üreterek tüketildikten sonra zehirlenme vakalarına davetiye çıkarmaktadır. Toplum sağlığına oldukça zararlı olmasından dolayı bu tür yerlerden midye alıp tüketmemek sağlığınız için oldukça önemlidir.
Yerel yönetimler, Sağlık Bakanlığı ve Tarım, Orman Bakanlığı bu konuda koordineli olarak kesinlikle denetimsiz seyyar satışlara ve ruhsatsız satış, midye doldurma evlerine izin verilmemelidir.
Midye ve sağlığımız
Midye ve sağlığımız
Paylaş: