“K” tipi büyüme, yüksek enflasyon, timsah kapitalizmi

Hafta içinde hem büyüme hem de enflasyon rakamları açıklandı. Önce büyüme rakamlarını özetleyelim. Türkiye 2. çeyrekte yıllık %2.3, çeyreklik bazda ise %1.1 büyüdü. Birinci çeyrek büyümesi %0.1'den %0.3'e revize edildi. Yıllık büyüme medyan tahmini %2,5'ti. Bu büyüme oranı tahminin altında kaldı. Zincirlenmiş hacim endeksi ile tarım%13.3, sanayi %2,4, finans ve sigorta faaliyetleri %2,1, gayrimenkul %2.1, ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetleri %0.5 büyürken inşaat sektörü %1.9 daraldı. GSYH’nın ikinci çeyrek değeri 438.347 milyon dolar olarak gerçekleşti. Hane halkı tüketim harcamaları % 3.5 büyüdü. Gayri safi sabit sermaye oluşumu %0.6 artarken devletin nihai tüketim harcamaları %1.8 oranında küçüldü. Mal hizmet ihracatı %3.4, ithalatı ise %6.4 azaldı. Hane halkı tüketimi büyümeye %2.3 oranında katkı verdi. Özetle tarımda hava koşullarının iyileşmesi büyümeye önemli katkı verdi. Talep sert yavaşladı, inşaat daralıyor. 3. çeyrekte muhtemelen daha yavaş bir büyüme göreceğiz. 60 yıllık büyüme oranımızın ancak yarısı kadar büyüyebildik (%2.3). Çeyreklik büyüme oranına (%1.1) göre yıllık bazda %4.5'lik büyüme görünüyor dense de tüketimin yavaşlaması, yatırım harcamalarının üst üste iki çeyrekte artmaması, ihracattaki artışın sürekli olup olmayacağının belirsizliği bu potansiyel büyümenin gerçekleşmesindeki kuşkuları arttırıyor. Hane halkı talebinde ve istihdam piyasasındaki yavaşlama arttı. Yüksek faiz ve sıkı finansal koşullar yatırım ve inşaat kanallarında daha görünür hale geldi. Ekonomideki soğuma oranı artıyor. Sanayi 29 aydır yavaşlıyor. Yakın tarihte böyle bir dönem yok. Bize göre Eylül faiz indirim ihtimali kalktı, muhtemelen pas geçilecek.
Türkiye ekonomisi belirgin biçimde “K” tipi büyüyor. 2026 yılı ikinci çeyreği itibarıyla %2.3'lük büyüme oranının topluma yansıması iki farklı şekilde oluşuyor.  “K” tipi büyümenin ne anlama geldiğini ifade edelim. “K” harfinin yukarı doğru uzanan çizgisi yüksek gelir grubunu, büyük sermayeyi, finans sektörünü ve varlık sahiplerini temsil ediyor. Bu kesim yüksek enflasyon ortamında varlıklarını koruyorlar, hatta yüksek faiz oranları ile servetlerini daha da arttırıyorlar. K harfinin aşağı doğru inen çizgisi ise asgari ücretlileri, emeklileri, sabit gelirleri ve KOBİ’leri temsil ediyor. Yüksek enflasyon ve uygulanan sıkılaşma politikaları bu kesimlerin alım gücünün ciddi oranlarda azalmasına ve geçim sıkıntılarının derinleşmesine yol açıyor. Bu tespitin dayanakları ise kısaca şöyle özetlenebilir; gelir dağılımındaki adaletsizlik, işgücünün milli gelirden aldığı paylar süreç içinde azalırken net işletme artığının (sermaye sahiplerinin gelirleri) aldıkları paylar sürekli artıyor. “K”nın yukarıdaki kolunun lüks tüketim, üst segment harcamaları yükselirken K'nin aşağı kolunun temel gıda maddelerine bile ulaşmada zorlukları artıyor ve kredi kartı borçları da sürekli yükseliyor. Bu tip büyümenin olduğu toplumlarda refahın adil dağılmadığı sonucu oluşuyor. İşte bu nedenle K tipi büyümeye Birleşmiş Milletler Kalkınma örgütünün ( UNCTAD) deyimiyle “Timsah Kapitalizmi” adıyla eleştirel bir benzetme yapılıyor. Bu tip büyümede rekabetin ve inovasyonun yerini imtiyaz alır, riskler devletin üstüne yıkılır. Ekonomi büyürken emeğin payı küçülür. Sermayenin payı(net işletme artığı) yükselir. 
Haftanın ikinci açıklanan verisi ise Ağustos ayı TÜFE enflasyon rakamlarıydı. Aylık enflasyon %1.84 olarak gerçekleşti. En yüksek katkı ulaştırma harcamalarından geldi. Temmuz ayında %1.52 olan aylık üretici enflasyonu (ÜFE) %2.57’ye çıktı. Çekirdek enflasyon %30,7 seviyesine yükseldi. En yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunun yıllık değişimleri enflasyondaki ataleti, katılığı açıkça gösteriyor. Şöyle ki; gıda ve alkolsüz içecekler grubu %33.79,ulaştırma %35.08, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar %39.77 arttı. Ocak-Ağustos birikimli enflasyon yüzde 22.07.2025'te %21.50 idi. Aylık enflasyon momentumunda dezenflasyon yok. Manşet enflasyonunu taze gıda ve giyim gibi iki oynak kalem aşağı çekti. C endeksi (enerji, gıda, altın hariç) aylık %1.81, geçen yıl Ağustos ayında 1.69'du.Hizmet enflasyonu aylık %3.08, geçen yıl aynı dönemde %2.65'ti.Web TÜFE aylık enflasyonu ise%2.04, yıllık %32.37. Bu rakamlar yüksek enflasyonun ne kadar yapışkan, ataletli olduğunu gösteren net rakamlar. Yavaşlayan büyüme ve düşmeyen enflasyona rağmen muhtemelen Ekim ayında faiz indirimi olacak. Bu ortam Prof. Dr. Selva Demiralp Hoca'nın deyimiyle “dezenflasyon programından prematüre çıkış kaçınılmaz görünüyor.” Bu tablo hocaya göre iki şey söylüyor.“Birincisi kredibilitesi zayıf ve yalnız kalmış bir Merkez Bankası acı reçeteyi uygulasa bile sonuç alınmıyor, ikincisi; acı reçetenin toplumsal maliyeti dağıtılmadığında program vaktinden önce son buluyor.”
Sadece büyüme değil, enflasyonda bir “bölüşüm” aracıdır. K tipi büyüme ile yüksek enflasyon bir araya gelince istatistiklerde, baskılanan döviz kuru ile hesaplanan milli gelirle yukarı giden bir ekonomi, sokakta ise aşağı inen bir alım gücü. 2026 yılının geri kalanında yıl sonu itibariyle enflasyon %28-29’lara inse bile “K'nin alt kolu nefes alabilecek mi? Yoksa bölüşümdeki makas daha da mı açılacak?