Trump, Putin ve Şi’nin Şenzen’deki tarihi buluşması küresel siyasette "patronlar kulübü" dönemini resmen başlattı. Kuralların yerini güç dengelerinin aldığı bu yeni dünya düzeninde, Türkiye’yi ekonomi, savunma sanayii ve demokrasi üçgeninde nasıl bir gelecek bekliyor?
Dünya siyaseti uzun zamandır o bilindik, tek kutuplu "Amerikan rüyası"nın sancılarını çekiyordu. Geçtiğimiz günlerde Çin’in Şenzen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında gerçekleşen o tarihi fotoğraf, artık eski defterlerin tamamen kapandığını yüzümüze çarptı. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı ŞiCinping tarihte ilk kez aynı masaya oturdu. Bir buçuk saat süren görüşmenin ardından yayımlanan bildiride, "nükleer savaşın kazanılamayacağı ve asla yapılmaması gerektiği" gibi kulağa hoş gelen ama içi henüz doldurulmamış temenniler yer aldı.
Masadan Ukrayna veya İran krizlerine dair somut bir barış anlaşması çıkmadı. Ancak Trump’ın "tarih yazıyoruz" coşkusu, Şi’nin "büyük ülkeler arasındaki barış" vurgusu ve Putin’in "diplomaside yeni bir dönem başladı" çıkışı bize tek bir şey söylüyor: Küresel patronlar, dünyanın geri kalanını kendi aralarında konuşarak dizayn etme kararı aldı. Peki, tam da bu krizlerin göbeğinde yer alan Türkiye, üç büyük nükleer gücün kurduğu bu yeni "patronlar kulübü" düzeninden nasıl etkilenecek? Gelin, hamaseti bir kenara bırakıp meseleye ekonomi, savunma sanayii ve demokrasi üçgeninde biraz daha yakından, biraz da eleştirel bir gözle bakalım.
Devlerin anlaşması bize ekmek yedirir mi?
Şenzen’deki buluşmada sadece füzeler değil, ticaret yolları, Hürmüz Boğazı’ndaki enerji akışı ve Çin’in ABD’den alacağı tarım ürünleri de konuşuldu. İlk bakışta, devler arasındaki ticaret savaşlarının yumuşaması ve küresel tedarik zincirlerinin rahatlaması Türkiye için harika bir haber gibi duruyor. Coğrafi konumumuz gereği lojistik bir üs olma iddiamız var. Ancak madalyonun öteki yüzü o kadar da parlak değil.
ABD ve Çin’in doğrudan el sıkıştığı, Rusya’nın ise enerji kartını bu iki devle paylaştığı bir düzende, Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomilerin "aradan sıyrılma" şansı azalıyor. Yıllardır yüksek enflasyon, döviz kıskacı ve yapısal reform eksikliğiyle boğuşan Türkiye ekonomisi, küresel sermaye akışlarının bu üç büyük merkezde toplandığı bir dünyada çok daha kırılgan hale gelebilir. Eğer kendi üretim ve teknoloji ekosistemimizi güçlendiremezsek, yeni dünya düzeninde bize düşen rol yüksek katma değerli üretim yapmak değil, devlerin ticaret koridorlarında sadece "geçiş ücreti" toplayan bir taşeron olmaktan öteye gidemez.
Denge siyasetinin sınırları
Son yıllarda Türkiye’nin en çok övündüğü ve dış politikada elini en fazla güçlendiren alan hiç şüphesiz yerli savunma sanayii oldu. İHA’lar, SİHA’lar ve bölgesel askeri hamlelerle Ankara, masada kendine yer açmayı başardı. Üstelik bunu yaparken Batı ile Rusya arasındaki gerilimlerden doğan boşlukları ustalıkla kullandı.
Fakat Şenzen Zirvesi bu oyunun kurallarını değiştiriyor. Putin’in zirve sonrası "Kiev ve Avrupa uzlaşmaya hazır değil" diyerek topu Batı’ya atması, Trump’ın ise Avrupa’yı denklemin dışında bırakıp doğrudan Moskova ve Pekin ile konuşması, Türkiye’nin o meşhur "denge siyaseti"nin manevra alanını daraltabilir. Büyük güçler kendi aralarında zımni bir mutabakata vardığında, orta ölçekli güçlerin bölgesel hamlelerine eskisi kadar tolerans gösterilmez. Ayrıca savunma sanayii alanındaki başarımızı sürdürebilmek için kritik bileşenlerde ve yüksek teknolojide hâlâ dışa bağımlı olduğumuz alanlar var. Küresel kutuplaşmanın yerini "üçlü tekele" bıraktığı bir sistemde, Türkiye’nin hem NATO müttefikleriyle hem de Avrasya bloğuyla aynı anda savunma iş birliği yürütmesi her zamankinden daha zor bir cambazlık gerektirecek.
Demokrasi: Yeni Düzenin İlk Kurbanı mı?
Gelelim meselenin en can alıcı ama nedense en az konuşulan kısmına: Demokrasi ve hukuk devleti. Şenzen’deki masaya oturan üç lidere baktığımızda karşımıza çıkan tablo oldukça net. Otoriter devlet kapitalizminin temsilcisi Çin, güçlü lider kültüyle yönetilen Rusya ve kurumları tartışmaya açıp "güçlü adam" diplomasisini seven bir ABD Başkanı. Trump’ın zirve sonrası Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi küresel kurumları hedef alması aslında yeni dönemin ruhunu özetliyor: Kurallar değil, güçler konuşacak.
Küresel sistemin tepesinde demokrasi, insan hakları ve şeffaflık gibi değerlerin rafa kalkması, Türkiye gibi demokrasisi zaten yaralı olan ülkeler için ciddi bir tehlike barındırıyor. Batı dünyasının kendi iç krizlerine gömüldüğü, yeni dünya düzeninin ise otoriter uzlaşmalar üzerine kurulduğu bir iklimde, Türkiye’de demokratik standartların daha da aşınması kimsenin umurunda olmayabilir. "İstikrar" ve "güvenlik" kavramlarının her şeyin önüne geçtiği bu yeni çağda, içeride hukukun üstünlüğünü, ifade özgürlüğünü ve kurumsal dengeyi sağlamak tamamen Türkiye toplumunun kendi iç dinamiklerine kalmış durumda.
Sonuç:
Şenzen’de kurulan masa, 21. yüzyılın geri kalanında dünyanın nasıl yönetileceğinin fragmanıydı. Bu yeni düzende romantizme, hamasete ve günübirlik politikalara yer yok. Türkiye, eğer bu devler liginde sadece izleyici ya da figüran olmak istemiyorsa, ev ödevini çok iyi çalışmak zorunda. Ekonomide rasyonel ve üretken bir modele geçmeden, savunma sanayii alanındaki kazanımları gerçek bir teknolojik bağımsızlığa dönüştürmeden ve en önemlisi kendi vatandaşlarına nefes aldıran gerçek bir demokrasi inşa etmeden yeni dünya düzeninden kazançlı çıkmamız mümkün değil. Büyükler masayı kurdu; bizim o masaya hangi kartlarla oturacağımız ise tamamen kendi tercihlerimize bağlı.
Büyükler masayı kurdu: Peki ya Türkiye bu oyunun neresinde?
Büyükler masayı kurdu: Peki ya Türkiye bu oyunun neresinde?
Paylaş: