Bazda Yeraltı Taş Ocağı İşletmeleri

Bir dünya düşünün elinizde çakmak taşı var bazalt taşı var ve kireçtaşları tabakaları doğada yayılmış. Günümüzden 12-13.000 yıl önce metal kullanımı yok. Neolitik çağda insanlar nasıl bu malzemeleri kullanarak harikalar yarattı? 

Bunun cevabını aramak konusunda uzman 15 kişilik bir ekiple Şanlıurfa yolunu tuttuk. İlk incelemelerimiz insanlık tarihinde milat olarak kabul edilen Göbeklitepe oldu. Burada 6 metreye varan “T” şekilli tonlarca ağırlıkta taşların çıkartıldığı ocakları incelemek oldu. İşlem yapılan yerlerin yakınında taşlara oyulmuş su tutacak çanak şeklinde dairesel çukurlar ve sert bazalt taşı ile açılmaya başlanmış aşındırmalar gözlemledik. Ayrıca bol miktarda çakmaktaşı (sileks) parçaları vardı. Taşların üzerinde bu çakmaktaşları ile çok ince çeşitli figürler işlenmişti. Şanlıurfa Müzesinde kazıdan çıkartılmış doğum yapan bir kadın gravürü, dişi aslan, leopar heykelleri sergilenmekteydi. Göbeklitepe açık taşocakları incelemelerimize arkeolog ve Doğan Güneş ve Gökçen İskender eşlik ettiler.

Hani bazen ilk insanların uzaydan geldiği savunulur ya gerçekten demir tunç çağı öncesi taş ile taşa şekil veren atalarımız olarak tanımlanan “Homo Sapiens” zekâsı, becerisi, bizlere bıraktıkları kültürel izler günümüz insanlarını hayretler içinde bırakıyor. Bizler Göbeklitepe etkisindeyken İl Turizm Kültür Müdürü Aydın Aslan 11 yeni tepe tespit edildiğini ve kazıların bu tepelere de yönlendirildiği müjdesini verdi. Nitekim bunlardan ilk aşamada başlayan Karahantepe, NevaliÇori, Çakmaktepe, Gürcütepe, Sayburç ve Sefertepe kazılarında insan kültürel evrimine ışık tutan müthiş bulgular ortaya konulmaya başlanmıştı. Önümüzdeki günlerde bu kazılarda insanlık tarihi için inanılması güç görülen gerçek bilgilere ulaşacağımız kesin. Yeni bulgular dünya kamuoyunun dikkatlerini Güneydoğu Anadolu’ya çekmeye devam edecektir.

Hedefimizde Harran Bazda yeraltı işletmeleri vardı. Göbeklitepe’den Harran ilçesine geçtik. Bizleri, hedeflerini çok net belirlemiş Harran Kaymakamı Cihat Koç karşıladı. Girişleri kapalı olan geçmişte Bazda Mağaraları olarak anılan alanda incelemelerimiz için her türlü hazırlıklar yapılmıştı. Hedefimiz Prof. Dr. Seyfi KULAKSIZ tarafından 2004 yılında tespit edildiği belirtilen ve 6500 yıl öncesine ait taşocağı işletmeciliği açısından milat oluşturacak, yeraltı işletmesinin tarihine ışık tutmaktı. Yöredeki tepelerin taşları buradan götürülmüş ise bu işletmelerin tarihi çok daha gerilere gidebilirdi.

6.Uluslararası Taş Kongresi kapsamında Bazda özel bir oturumda ele alınmıştı. Şanlıurfa Harran ilçesi Bazda’ da oda topuk yöntemi ile yapılan yeraltı işletmesi ile İtalya Carrara’ da günümüzde faal olan yer altı işletmelerinin karşılaştırılması yerli ve yabancı kongre katılımcılarını hayretler içinde bırakmıştı. Anadolu’da doğaltaş madenciliğinin dünya kamuoyu ile paylaşılması için Bazda’da çalışmaların devamı şarttı.

Bazda ile ören alanlarındaki taşların olası ilişkilerini araştırmak ve Bazda yeraltı işletmelerinin gizemlerini çözebilmek amacıyla teknik ekipte konusunda uzman kişiler yer aldı. Bu ekibe ilerde muhakkak ki yeni uzmanlar eklenecektir.  Sedimantolojik ve paleontolojik incelemelerle taş kimliğini ortaya koyacak Prof. Dr. Sacit Özer ve Dr. Ramazan Hacımustafaoğlu, ocak işletme teknikleri konusunda Prof. Dr. Seyfi Kulaksız, Jeolojik Miras Komite üyesi Prof. Dr. Hülya İnaner, arkeolojik alanlarda yer alan yapılarda kullanılan taşların mimari kullanımlarını incelemek üzere Doç. Dr. Mimar Nimet Öztank, Jeoloji Mühendisleri Odası ile ilişkileri koordine etmesi açısından kongre saymanı ve JMO İzmir Şube Başkanı Bora Sonuvar, ile Sanal gerçekçilik yazılımları için ön incelemeler yapmak üzere RGB şirketinden Burak Alimoğlu, Ege İhracatçı Birlikleri ile ilişkileri koordine edecek olan kongre alt komite başkanı ve EİB Genel Sekreter Yardımcısı Çiğdem Önsal, Basın ve halkla ilişkileri koordine edecek olan Murat Demircan’ın yer aldığı heyet Şanlıurfa Bazda’da ön incelemelerde bulundu. Heyete ocak çalışmalarında yıllardır dededen toruna çalışmalar yapmış olan İsmail Alimoğlu’ da antik ocak işletme teknikleri konusundaki bilgileri ile katkı koydu. Bazda Kazı Başkanı Prof. Dr. Mehmet Önal’dan Harran üniversite alanı kazı bulguları ile ilgili değerli bilgiler aldık.

Bazda heyeti, Şanlıurfa’dan ayrılmadan önce Sayın Vali Abdullah Erin’e yapılan çalışmalar hakkında bilgi verdi. Ayrıca ulusal görsel ve yazılı basının röportaj taleplerini kabul ederek ön bilgileri kamuoyu ile paylaştık.

Bu çalışmalarla eş zamanlı olarak yörede bir proje geliştirmek ve yatırım yapmak isteyen Michel Comte ve M. Arhan Kayar ekipleri ile sahadaydı. Onlar da uluslararası arenada gösterilmek üzere Bazda işletmelerinde tanıtım video çekim çalışmalarını yaptılar.

Teknik heyet dünyanın bilinen ilk doğaltaş yer altı işletmesi ile ilgili bulguları Cumhuriyetin 100. Kuruluş yılında gerçekleşecek olan 7. Uluslararası Taş Kongresi düzenleme komitesi ile paylaşmayı hedeflemektedir.

Harran Kaymakamı Sayın Cihat Koç’un belirttiği gibi “Harran’ın geçmişi geleceğini yaratacak” sözlerine Kongre yürütme kurulu olarak tamamen katılıyoruz. Bu bağlamda Harran’ın “sin” inanışının kutsal gününde inanç turizmine açılmasının Bazda’yı dünya kamuoyu gündemine hızla taşıyacağı inancındayız. Sin şehri Harra’nın tarihsel önemi birçok araştırmacı tarafından ortaya konulmuştur (2005 Özfırat A., 2018 Süheyla İrem Mutlu ve Yusuf Albayrak). Sümer ve Asurluların inancında ay tanrısı Sin sembolü hilaldir. Bu sembol daha sonra Türk boyları tarafından kullanılmış sonraları da Müslümanların ibadet yerlerinde kullanılmıştır. Sin kültü Harran’ı önemli bir merkez haline getirmiş Moğol istilasına kadar anlaşmaların birçoğu bu merkezde yapılmış tarihin ilk “üniversite” konseptinde eğitim kurumu burada kurulmuştur.

Bu çalışmaların 6. Uluslararası Taş Kongresi’ne maddi ve manevi destek vererek başlamasına zemin hazırlayan; TİM Maden Sektör Kurulu (İMİB, EMİB, BAİB) ile DENİB, İZFAŞ (İzmir Büyükşehir Belediyesi), Jeoloji Mühendisleri Odası, Mimarlar odası İzmir Şubeleri, TÜMMER kuruluşlarına ve yöneticilerine ulusal ve uluslararası tanıtımına destek veren görsel ve yazılı basınımıza teşekkür ederiz.