Facebook ta paylaştweet leGoogle Plus ile paylaş

İran ile ticarette belirsiz dönem

9.11.2018
Büyült
Küçült
Haberi Yazdır

2015’de yapılan kapsamlı anlaşmadan çekilen ABD’nin İran’a yönelik yeni yaptırımları, üçüncü ülke ve şirketleri de kapsayacak şekilde uygulamaya kondu. Ham petrolünün yarısını İran’dan alan Türkiye, yeni süreçte para trasferi, altın ve petrokimyasal ürünler ticareti açısından ağırlıklı olarak etkilenecek. Doğalgaz ticareti ise devam edecek

ENGİN TATLIBAL

Trump’ın Kasım 2017’de seçilmesinin birinci yılında gerçekleşen Kongre seçimlerinde, sayıları 320 milyonun üzerinde olan Amerikalılar, başkana “Senden çok da memnun değiliz ama devam et bakalım” mesajı verdiler. Demokratik Parti’nin Temsilciler Meclisi’nde Cumhuriyetçi Parti’yi 20’nin üzerinde sandalyeyle geçmesini, Senato’da ise birkaç sandalyeyle bile olsa Cumhuriyetçilerin çoğunluğu sağlamasını pek çok gözlemci bu şekilde yorumluyor.

Trump, ABD siyasetindeki yerleşmiş ifadeyle “Ofisi devralmasının” ardından selefi Obama’nın imza attığı birçok uluslararası anlaşmadan çekilme kararı aldı ve bunları süratle uyguladı. Bunlar içinde Avrupa ve Türkiye açısından en önemlisi ise hiç kuşkusuz, İran ile P5+1 ülkeleri (ABD, Çin, Rusya, Fransa, İngiltere + Almanya) arasında yapılan nükleer anlaşmasıydı. Nükleer anlaşmada yaşanan “Öküz öldü, ortaklık bozuldu” durumu, özellikle Fransa, İngiltere ve Almanya’nın işine gelmedi. Zira ambargo süresinde kasasında yüklü miktarda para biriktiren İran’ın Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, kısıtlamaların kalkmasının ardından Avrupa’da adeta “alışverişe” çıkmıştı. Iran Air Havayolları, Fransız-Alman ortaklığındaki Airbus şirketinden 27 milyar dolarlık uçak alımı için anlaşmaya varmıştı. Her gittiği ülkede “yağlı müşteri” muamelesi gören Ruhani için İtalya’da nü heykellerin üzeri örtülmüş, Başbakan Mateo Renzi’nin tavırları alay konusu olmuştu.

ABD’nin İran’a karşı uygulayacağını açıkladığı yaptırımların ikinci aşaması yürürlüğe girerken, Türkiye’nin, bu ülkeden petrol ithalatı konusunda muafiyet tanınan 8 ülkeden biri. Muafiyet kapsamında olan Türkiye, Çin, Güney Kore, Hindistan, İtalya, Japonya, Tayvan ve Yunanistan, İran’dan en çok petrol alan ülkeler arasında.

İran, ambargonun ardından Rusya ile de 2 milyar dolar tutarında savaş uçağı alımı anlaşması yapmıştı.

P5+1’lerin yaptığı anlaşmadan ayrılan ABD, kendi iradesiyle başlattığı yeni yaptırım paketini geçtiğimiz Pazar günü uygulamaya koydu. Üstelik bu kez yaptırımlar, İran ile iş yapan üçüncü ülke ve şirketleri de kapsıyor. İşte bu noktada, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu ve İran ile iş yapan ülkeler ve şirketler için hassas bir durum ortaya çıkıyor.

Yaptırım listesindekiler

- İran Atom Enerjisi Kurumu ile 23 iştiraki,

- Ülkenin en büyük yolcu uçağı taşıyıcısı İran Havayolları (Iran Air) ile 65’ten fazla uçağı,

- 50 İran bankası ve iştirakleri,

- 200’den fazla kişi ile sahip oldukları gemiler,

- Belarus merkezli 2 banka...

- Para transfer sistemi SWIFT İran bankalarına kapatıldı.

 

“DOĞALGAZ İTHALATI SÜRECEK, PETROL İTHALATI IRAK VE RUSYA’YA KAYACAK”

Cüneyt Kazokoğlu (Enerji piyasası uzmanı):ABD'nin yeni yaptırımları içinde en önemli unsurlar, İran'ın para, altın, ham petrol ve petrol ürünleri ticareti. Bu kalemler, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye açısından belirtilmesi gereken mühim bir nokta, doğalgaz ticaretinin yaptırımlara dahil olmadığı. Bu istisnanın arkasında yatan sebep, ham petrol ve petrol ürünlerinin aksine, boru hattı ile doğalgaz ithalinin yaklaşık yüzde 15'ini İran'dan yapan Türkiye'nin doğalgazın yaptırımlara dahil olması durumunda İran'dan daha fazla zarar göreceği. ABD Başkanı Trump'ın açıklamasının arkasından Ankara'dan İran ile ticaretin devam edeceği açıklaması gelmiş, yalnız detay verilmemişti. Halbuki bu ticaretin hangi şartlarda devam edeceği konusu, geçtiğimiz yaptırım döneminin Türkiye açısından kilit isimleri Reza Zarrab, Babek Zancani ve Hakan Atilla'nın akibetleri düşünüldüğünde çok önemli. Türkiye'nin atacağı adımlar ve ABD ile yapacağı görüşmelerin önemli bir etken olduğunu şerh düşerek, bugün itibarıyla İran'a yönelik yaptırımların enerji açısından Türkiye için iki önemli sonucu olacak.

Türkiye, geçtiğimiz yıl günde ortalama 515 bin varil ile tarihinin en yüksek ham petrol ithalatını yaptı. Bu artışın en önemli nedeni, Türkiye'nin akaryakıt talebinin rekor kırarak günde 1 milyon varile yaklaşmış olması. İran'ın Türkiye'nin ham petrol ithalinde 2011'de yüzde 51 olan payı 2012'de yaptırımların yürürlüğe girmesinden itibaren düştü. İran'ın yerini başta Irak olmak üzere başka ülkeler doldurdular. 2016 yılında yaptırımların kaldırılmasına yönelik anlaşmayı müteakiben İran da Türkiye'ye ham petrol satışını arttırmaya başladı ve geçtiğimiz yıl, Türkiye'nin ham petrol ithalinin neredeyse yarısını karşıladı. Yeni yaptırımlar, Türkiye'nin yıl sonundan itibaren İran'dan alacağı ham petrolün azalması demek olacak. Geçmişte de olduğu üzere, ithal edilen ham petrolün özellikleri de düşünüldüğünde İran'ın yerini başta Irak ve Rusya'nın dolduracağını beklemek yanlış olmaz.

Öte yandan İran'a yönelik yeni yaptırımların biraz zamansız olduğu da bir gerçek. Türkiye'nin ham petrol ithalatı, şimdiye kadarki tek ithalatçı Tüpraş'a ek olarak, bu yılın üçüncü çeyreğinden itibaren Azeri SOCAR'ın Aliağa'daki yeni rafinerisi ile birlikte daha da artacak ve muhtemelen bu artışın İran harici ülkelerden karşılanması gerekecek. (Yazarın BBC’de yayınlanan makalesinden alıntıdır.)

 

“İRAN İLE İLİŞKİLERİMİZ SONLANDIRILAMAZ, ÇÖZÜM ARAYIŞINA YÖNELMELİYİZ”

Ender Yorgancılar (EBSO Yönetim Kurulu Başkanı):Dünya jeopolitik riskler ekseninde, son yıllarda oldukça zorlu bir dönemden geçiyor. Ortadoğu eksenindeki olaylar, Doğu’dan Batı’ya tüm küresel güç dengelerini derinden etkiliyor. Donald Trump’ın kararları; Ortadoğu ve Türkiye’nin geleceği üzerinde de belirleyici olmaya devam etmektedir.

İran’a yaptırımların ikinci ayağı Kasım itibari ile başladı. Söz konusu yaptırımlardan Türkiye’nin muaf 8 ülkeden biri olması memnuniyet vericidir. Ancak, geçici bir süre diye belirtilmesi de dikkatle değerlendirilmelidir. Yarın, ABD ile olabilecek bir anlaşmazlıkta Türkiye muaflıktan çıkarılırsa ne olacak?

Kuşkusuz, ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarının en açık ve olumsuz etkisini enerji sektöründe olacağını biliyoruz. Özellikle de doğalgazın yaptırımlara dahil olması durumunda ülkemizin ve tabi ki bizlerin göreceği zarar malumlarınızdır.

Brent petrol fiyatının son dönemlerde yukarı yönlü bir eğilim izlemiş olması ve Türk Lirası’ndaki değer kaybı, süreci daha da zora sokan etkenlerdir.

İran, bizim gerek siyasi gerekse ticari anlamda ciddi bir partnerimiz ve her şeyden önce komşumuz.

10,7 milyar dolar civarında gerçekleşen bir ticari hacmimiz var. İran’ın en büyük ithalatçısı Tüpraş bizim de ilimizin bir firması. Türkiye’nin ihracatında 11., İzmir’in ihracatında 13. sırada olan İran’ın ekonomik açıdan zor bir duruma düşürülmeye çalışılması aramızdaki ticareti de daraltacaktır.

İthalatımızda, petrol-doğal gaz öne çıkarken, ihracatımızda altın, çelik profil, lif levha ve otomotiv yan sanayi ürünleri ilk sıralarda gelmektedir.

Bununla birlikte, yılın ilk 9 ayında ülkemize gelen İranlı turist sayısı 1.7 milyon’dur.

Bu açıdan, sınır komşumuz İran ile ilişkilerimizin sonlandırılması zaten mümkün olamayacağı gibi, ilişkilerdeki değişkenlik de dikkate alınarak, yeni çözüm arayışlarına yönelmemiz gerekiyor. Rusya başta olmak üzere, diğer ülkelerle olan alternatif enerji ilişkilerimizi yeniden değerlendirmeye almanın da, bu sürecin önemli bir parçası olduğuna inanıyorum.

 

Her türlü hakkı saklıdır.

Yorumlar - Toplam ( 0 ) Yorum Yapıldı.

Adınız *

Yorum Yaz

yükleniyor...

 Yorumlar

Henüz Yorum yapılammış. ilk yorumu yapan siz olun...

Diğer Haberler

Gözlem’e konuşan İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Aziz Kocaoğlu, hizmette devamlılığa vurgu yaparak “Biz bilim ne diyorsa onu yaptık. Gelecek başkan da bu anlayışı de...

TÜFE’nin alt kalemlerinden ev eşyası grubunda yüzde 38, ulaştırmada yüzde 32; gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 31,5 ve konutta yüzde 25,72 artış gerçekleşti. Yılbaşı...

Dünya ABD'deki kritik ara seçimler tamamlandı. Demokratlar Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu Cumhuriyetçiler’in elinden alırken, Cumhuriyetçiler ise Senato’daki çoğunl...

USB ve PwC’nin raporuna göre Türkiye’deki dolar milyarderi sayısı 29’dan 36’ya çıkarken uzmanlar, gelir dağılımındaki dengesizlik ile işsizlik ve enflasyonun getirdiği...

Brezilya genel, Almanya yerel seçimleri “önemli bir gerçeği” ortaya koydu. Gözlem “Dünya ve lider değişimini” uzmanlara sordu, işte görüşleri…

Yazarlar
Website Security Test