Facebook ta paylaştweet leGoogle Plus ile paylaş
Ana Sayfa / 

Önce yavaş, sonra aniden iflas

27.3.2020
Büyült
Küçült
Haberi Yazdır

Ernest Hemingway’in Güneş de Doğar kitabında Bill, Mike’a sorar: “Nasıl iflas ettin?”

Mike şöyle cevaplar; “İki şekilde. Önce yavaş yavaş, sonra aniden.”

Ekonominin Coronavirüsüne verdiği yanıt da aynen bu şekilde oldu. Haftalardır siyasetçilerin ve ekonomistlerin öngörmesine rağmen kriz önlenemedi. Şimdi birçok hükümet, adeta savaştaymışçasına, ekonomiye büyük çaplı müdahale ve kontrol sözü veriyor.

Artık çoğu siyasetçi “Ne gerekiyorsa” diyor. 2011-2019 yılları arası Avrupa Merkez Bankası Başkanlığı yapan Mario Draghi’nin, 2012 yılı Euro bölgesi krizinde yatırımcılara ekonomiyi düzeltmekte ciddi olduğunu belirtmek için sarf ettiği bir sözdü bu. Draghi’nin verdiği söz radikaldi, bugün siyasetçilerin verdiği sözler ise çok daha farklı bir boyutta. Hükümetler ekonomilerinin işleyiş biçimlerine yapısal değişikliklerden söz etmekte.

“Ne gerekiyorsa”

 Şu ana kadar eşi benzeri görülmemiş sözler duyuyoruz. 16 Mart’ta Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron virüs yüzünden “Her şirket, büyüklüğü ne olursa olsun, iflas riskiyle karşı karşıya” açıklamasında bulundu. Almanya, krizden etkilenen şirketlere sınırsız para yardımı sözü verdi. Japonya Şubat’ta aceleyle hazırlanmış bir harcama paketini yürürlüğe geçirmişti, fakat 10 Mart’ta bu paketi 4 milyar dolar değerinde ek bir harcama planı ile destekledi. Birleşik Krallık, firmalara 300 milyar sterlinin üzerinde destek yapacağını açıkladı (gayrisafi yurtiçi hasılatının %15’i). Amerika’da 2 trilyon dolarlık paket Senatoda onaylandı. En muhafazakar kesimin yaptığı ekstra mali teşvik, gayri safi dünya hasılasının yalnızca %2’si ederinde. Fakat bu oran bile 2008 krizine verilen mali yardımdan oldukça fazla.

Alınan bu radikal kararların arkasında elbet Coronavirüsünün yaratacağı etkilerin ve krizin büyüklüğünün farkındalığı yatıyor. Corona halk sağlığı açısından bir acil durum olduğu kadar, ekonomik bir acil durum da aynı zamanda. Çin’den gelen ekonomik veriler, 1966 ve 1976 yılları arasında gerçekleşen Çin Kültür Devrimin’den sonra görülen en düşük değerler. 2020 yılının Ocak-Şubat göstergeleri Çin için çoktan negatifti. Geçen yıla oranla sanayi üretiminin %13.5, perakende satış hacminin %20.5 ve sabit kıymet yatırımlarının %24.5 düştüğü gözlemlenmişti. Yılın ilk çeyreğinde ise Çin’de, gayrisafi yurtiçi hasılanın %10’a yakın azalması bekleniyor.

En çok ticaret etkilenecek 

Resmi rakamların özel sektöre kıyasla daha geç yayınlanması sonucu resmi istatistiklerde henüz Corona’nın ekonomiye tam etkisi gözlemlenemiyor. Fakat özel sektörden alınan  “gerçek zamanlı” ekonomik veriler ile gidişatın oldukça kötü olduğunu görmek mümkün. Rezervasyon platformu Open Table’ın verilerine göre restoranlara gitme oranı daha yasaklar gelmeden yarınlanmıştı bile. Benzer şekilde, en büyük beş Amerikan havaalanına uluslararası yolcu gelişleri % 30 oranında azaldı.

Uluslararası seyahatın azalması en çok ticareti etkileyecektir. 2008 krizi örnek alındığında, alışverişçilerin azalan talepleri ve kesintiye uğrayan üretim, uluslarası ve yurtiçi ticareti gayrisafi hasıladan ziyade ticareti kötü etkileyeceğine işaret ediyor. Kanada, Karayipler, Latin Amerika ve ABD’yı kapsayan Amerikan Liman Yetkilileri Birliği, kargo hacminin geçen yıla oranla yılın ilk çeyreğinde %20 oranında düşebileceği konusunda çoktan uyarıda bulunmuştu.

Resmi veriler yavaş yavaş gün yüzüne çıkmaya başladıkça tablo daha da netlik kazanıyor. New York eyaletini kapsayan aylık bir anket olan Empire imalat endeksi, Mart ayında rekor seviyede en keskin düşüşü ve 2009'dan bu yana ise en düşük imalat endeksini kaydetmiş oldu. Şubat ayında %2.3 olan işsizlik oranı Norveç’te, Mart ayında %5.3’e çıktı. Amerika'dan gelen devlet verileri, son günlerde işsizliğin arttığını gösteriyor.

Trump yönetimi, krize cevap olarak direkt vatandaşlara bireysel aktarılacak para yardımını kongreden geçirdi. Plan, Şubat ayında Hong Kong’da tartışılan ve her vatandaşa verilecek 1,290 Amerikan doları değerindeki yardım paketini örnek aldı. ABD Hazine Bakanı her vatandaşa biner dolar yardım yapmayı planlıyor. Bu oran, özel sektörde ortalama bir haftada kazanılan ücrete eşit. Fakat, çoğu ekonomist bu yönteme kuşkuyla yaklaşıyor.

Peki ya fakir ülkeler

Amerika’da diğer zengin ve gelişmiş ülkeler gibi covid-19’dan hem insani hem ekonomik açıdan kötü etkilenecek. Ne var ki, bu ülkeler güçlü sağlık sistemleri ve istekli yatırımcılarıyla diğer ülkelerden daha talihli. Fakir ülkelerde ise, hem virüsün açtığı tehdit büyüyor, hem de devlet işçilerini istemsiz, sağlık ve ekonomik sorunlara karşı vatandaşlarını korumasız bırakıyor. Gelişmiş ülkeler zorlu günlerden geçmekte, fakat krizi atlatacaklar. Gelişmemiş ülkelerin geleceği ise meçhul.

Her türlü hakkı saklıdır.

Yorumlar - Toplam ( 0 ) Yorum Yapıldı.

Adınız *

Yorum Yaz

yükleniyor...

 Yorumlar

Henüz Yorum yapılammış. ilk yorumu yapan siz olun...

Yazarlar
Website Security Test