APEC zirvesi

APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) toplantısı, bu sene Tayland’ın başkenti Bangkok’ta yapılıyor. Ama Tayland’da işler yolunda değil. Zirvenin yapılacağı Queen Sirikit National Convention Center binası neredeyse tamamen sivillerden izole edilmesine rağmen bu lokalizasyona çıkan tüm sokakları protestocular kapladı. Ortak sloganlar elbette kendi hükümetlerine karşıt idi çünkü göstericiler, Tayland’da Kral’a hakaret edenlere karşı hapis cezası öngören ve geçenlerde parlamentolarında kabul edilen 112’nci maddenin kaldırılmasını istiyor. Bu yasa nedeniyle hapsedilen çok sayıda siyasi tutuklu var ve demokrasi yanlısı aktivistler, Tayland Başbakanı Prayut’un istifa etmesini istiyorlar.

Elbette APEC için de söylenecek bazı sözleri var: Örneğin protestocuların liderlerinden 27 yaşındaki Patsaravalee Tanakitvibulpon, “Halkların temsil edilmediği ve yalnızca hükümetlerin temsil edildiği gizli zirveleri ülkemizde istemiyoruz. Burada bulunan dünya liderleri bilsinler ki, mevcut Tayland hükümeti Tayland halkını temsil etmiyor.” Tanakitvibulon ve diğer muhalifler, Çin Devlet Başkanı XiJinping ve Rusya’yı da prostesto odağına alırken küresel iklim değişiklikleri ve habitat daralması dahil global ekolojik sorunlara da parmak basmaktan geri durmadılar. Görünen o ki, Tayland Başbakanı Prayut Chan-o-cha’nın muhalif gruplara yönelik Tayland halkının misafirperverliğini gösterelim tarzındaki çağrısında karşılık bulmamış durumda!

APEC,1989 yılında Avustralya, Brunei, Kanada, Şili, Çin, Hong Kong (Çin), Tayvan (Çin), Endonezya, Japonya, Kore, Malezya, Meksika, Yeni Zelanda, Papua Yeni Gine, Peru, Filipinler, Rusya Federasyonu, Singapur, Tayland, Amerika Birleşik Devletleri ve Vietnam tarafından Asya-Pasifik bölgesindeki ekonomik gelişmeyi ve refah düzeyini daha ileriye taşımayı hedefleyerek kuruldu. Bu haliyle, dünya nüfusunun yüzde 40’ı ve dünya Gayri Safi Milli Hasılası’nın da yüzde 56’sını bünyesinde topluyor. Kabaca Dünya ticaret hacminin yüzde 50’sini kontrol ediyorlar. Zaten katılımcılar arasında Çin Devlet Başkanı XiJinping, ABD Başkan Yardımcısı Kamala Haris ve Japonya Başbakanı Fumio Kishida’ın aynı karede bulunması bile zirvenin önemini kanıtlıyor.

APEC’in temel hedeflerinin Asya-Pasifik Bölgesi Ülkeleri için gümrük tarifelerinin düşürülmesi ve ticaret engellerinin azaltılması olduğunu söyleyebiliriz. Ülke bazında da ulusal ekonomilerin verimli bir büyüme içinde olmasına katkı sağlanması isteniyor.  1994 yılında Endonezya’nın Bogor şehrinde yapılan zirvede tüm bu amaçlar, “Bogor Hedefleri” belgesi kapsamında kabul edildi. Sanayileşmiş ülkeler için 2010, gelişmekte olan ülkeler için ise 2020 yılı, tüm bu düşüncelerin hayata geçirileceği tarih olarak öngörüldü. Elbette henüz bu gerçekleşmedi. Ancak, Avrupa Birliği tarzındaki kurumsal birliğe doğru yavaş da olsa ilerliyorlar.

Zirvenin ev sahibi Tayland Başbakanı Prayut, yaptığı açılış konuşmasında, APEC ekonomilerini küresel zorluklar devam ederken sürdürülebilir büyüme elde etmek için el ele vermeye çağrısı yaptı. Bu kapsamda kendi ülkesinden örnek vererek, yeni teknolojilerden yararlanarak biyo-döngüsel-yeşil ekonomi üzerine bir kalkınma planı uyguladıklarını açıkladı ve işbirliği için hazır olduklarını dile getirdi. Zirve, liderler arasında görüşme fırsatı verirken tema olarak da “Kucakla, Etkileşime Gir, Etkinleştir” i belirledi. Kapsayıcı büyüme ve gelişme, sürdürülebilirlik, inovasyon, gıda güvenliği, sağlık, dijitalleşme ve cinsiyet eşitliği gibi başlıklar da bu temanın yan paragrafları olarak belirtilmiş.

Dünya Çin kaynaklı pandemiden kurtulma arifesinde iken Rus-Ukrayna savaşının travması ile sendelemiş durumda. Bu konjoktürde yüksek enflasyon, resesyon ve stagflasyon endişesindeki tüm ülkelerin tek derdi, ekonomilerini dengeli, kapsayıcı, inovatif ve sürdürülebilir bir büyüme çerçevesinde halklarının refahını korumak ya da mümkünse arttırmak olarak görülüyor. Bunu indüklemek için de APEC tarzı bölgesel ekonomik entegrasyonlar biçilmiş kaftan!

Elbette APEC sadece ekonomik bir zirve olmanın ötesinde Dünya Barışı için de önemsenen bir işleve sahip. Bu kapsamda Çin Devlet Başkanı XiJinping ile Japonya Başbakanı Fumio Kishida bir araya geldi. İki ülke bu düzeyde 3 yıldır görüşmemişti ve dosyaları Tayvan Boğazı’ndaki durumdan Senkaku Adaları’na kadar birçok siyasi sorun başlıklarını içermekte idi. AyrıcaAPEC gündeminde, ekonomik terörle mücadele, salgın hastalıklar ve güvenli bir coğrafya gibi konular da var. Uzun süredir ortalıklarda görünmeyen ABD Başkan Yardımcısı Kamala Harris de zirvede idi.

APEC, her ne kadar bağlayıcılığı olmayan taahhütler temelinde, açık diyalog esaslı faaliyetler yürütse ve üye ülkeler arasında kati hukuki yükümlülükler getirmese bile, yine de bölgesi ve dünya için önemli işlevlere sahip bir profilde…