‘Net hata ve noksan ekonomisi’ ne anlama geliyor?

Bu yılın ilk sekiz ayındaki net hata noksan 28,3 milyar dolar oldu. Muhalefet, rekor olan bu rakamın kaynağının açıklanmasını istiyor.

Ekonomide ortaya çıkan cari açığın önemli bölümünün, net hata ve noksan (Kaynağı belirsiz para) kalemi ile karşılandığı anlaşılıyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, son aylarda rekor düzeyde kaynağı tam olarak bilinemeyen döviz girişi yaşanıyor. Muhalefet partileri ve sözcüleri, bu döviz girişi kaynağının açıklanmasını istiyor.Kayıt dışı girişler, net hata ve noksan tanımı ile ifade ediliyor. Peki, ‘net hata ve noksan ekonomisi’ ne anlama geliyor?

Mahfi Eğilmez’in tanımına göre, “Bir ülkenin dış dünya ile ekonomik ilişkilerini gösteren ödemeler dengesine ilişkin verilerin derlenmesinde ortaya çıkan hatalar ve eksikliklerin ödemeler dengesi tablosunda gösterildiği kaleme net hata ve noksan” adı veriliyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) ödemeler dengesi verilerine göre 2022’nin ilk 8 ayında Türkiye’ye 28,3 milyar dolar kaynağı belirsiz para girişi oldu. Ülkeye kaynağı belirsiz para girişi 2022’nin ilk 6 ayında17,5 milyar dolarla rekor kırmıştı. Böylece kaynağı belirsiz para rekor seviyenin üstündeki seyrini sürdürdü.

Kaynağı belirsiz para girişlerini gösteren net hata ve noksan kalemi ağustosta 3,96 milyar dolar oldu. Bu rakam Ocak-Ağustos döneminde 28,31 milyar dolar olarak gerçekleşti. Geçtiğimiz yılın ilk 8 ayında bu rakam 13,5 milyar dolar olmuştu.

Öztrak, Nebati’ye sordu

CHP Parti Sözcüsü Faik Öztrak, yılın ilk sekiz ayındaki kaynağı belirlenemeyen finansman girişiyle ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati’nin yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığı’na soru önergesi verdi.

Öztrak, önergesinde böyle bir kaynağı belirsiz para girişinin daha önce olmadığını vurgulayarak, “2022’nin Ocak-Ağustos döneminde, Net Hata Noksan (NHN) kaleminin bakiyesi 28,3 milyar dolarla tarihi bir rekor kırmıştır. Bu büyüklükte kaynağı belirsiz finansman girişi daha önce hiç yaşanmamıştır ve mutlak surette izaha muhtaçtır. Ancak 2022’nin ilk sekiz aylık döneminde yapılan güncellemeler NHN bakiyesini azaltmak bir yana 8,3 milyar dolar daha da artırmıştır. Bu durum, NHN kalemine ilişkin soru işaretlerini daha da güçlendirmektedir” dedi.

Rekor kırmasının sebebi ne?

NHN verilerinin birikimli seyrine bakıldığında 1991 sonundan 2011’e kadar bu hesap bakiyesinin sıfır etrafında dalgalandığı dikkati çeken Öztrak, “Ancak 2011 yılından itibaren yapılan tüm güncellemelere rağmen, NHN bakiyesinin sistematik şekilde arttığı gözlenmektedir. Bu da normal bir durum değildir ve kesinlikle izaha muhtaçtır.” dedi.

Bakan Nebati: Ruslar ve Türkler getirdi

Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, Rusya ile ilişkiler, kaynağı belirsiz para girişi, Türkiye’de vatandaşların çektiği “acı” konusunda İngiltere’nin önde gelen ekonomi gazetesi Financial Times’tan Luara Pitel ve Adam Samson’un sorularını yanıtladı.

“Türkiye Hazine Bakanı Rusya ile ekonomik bağları savundu” başlığıyla yayımlanan haberde, Moskova’nın yaptırımları aşmak için Türkiye’yi bir arka kapı olarak kullandığı yönünde batı hükümetlerinde artan kaygılar olduğu, Nebati’nin ise Rusya ile ekonomik ilişkilerin “yasal” olduğunu söylediği aktarıldı.

Türkiye’nin uluslararası finansal sistem içinde çok dikkatli hareket eden bir ülke olduğunu ve uluslararası finansal sistemin kurallarını ihlal edecek şekilde hareket etmediğini öne süren Nebati, “Bize gelen her şey yasal yollardan geliyor” dedi.

Rusya, Ukrayna, Suriye ve Irak’ı işaret etti

Nebati, 2022’nin ilk sekiz ayında 28 milyar dolarla rekor kıran ve kaynağı belirsiz para girişi olarak da anılan “net hata noksan” kalemiyle ilgili sorulara da yanıt verdi. Nebati, 28 milyar dolarlık söz konusu girişlerde, hesaba katılmayan turizm gelirlerinin önemli paya sahip olduğuna inandığını, söz konusu hesaplanmayan turizm gelirlerinin bir kısmının da, yaptırımlar nedeniyle finansal sistemi kullanamadıkları için çoğu nakit kullanan Ruslardan geldiğini söyledi. Nebati ayrıca, bir diğer para akışı kaynağı olarak, Türkiye’nin Rusya, Ukrayna, Suriye ve Irak’taki savaşlarla çevrili olmasına işaret etti.

“Para girişleri devam edecek”

Bir diğer kaynağı belirsiz para girişi kalemi olarak da Türk şirketler ve bireysellerin yurt dışındaki paralarını Türkiye’ye getirmeleri olduğunu söyleyen Nebati, gelen tüm paranın meşru olduğunu, bu girişlerin devam edeceğini ve 100 milyar dolarlık enerji faturasına rağmen gelecek yıl Türkiye’nin çok rahatlıkla bir ödemeler dengesi krizinden kaçınacağını söyledi.

FT, 2022’nin ilk sekiz ayındaki 40 milyar dolarlık cari açığın yüzde 70’inin net hata noksan kaleminden finanse edilmesinin, ekonomistler ve batılı hükümetlerde soru işaretlerine neden olduğunu yazdı.

*********

“KAYNAĞI BELİRSİZ PARA, EKONOMİ YÖNETİMİNİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNE ZARAR VERİYOR”

Aykut Lenger (Prof. Dr.)- Kaynağı belli olmayan paralar uzun yıllardır belli dönemlerde ülkeye girdi. Uzun dönemde etkisine bakarsanız, cari açığımızı finanse etmek açısından bir katkısı oluyor. Muhasebe kayıtlarının tam olmaması ekonomi yönetimi açısından gene prüz oluşturuyor, paranın nereden geldiği, nasıl gittiğinin resmi evraklara geçmesi gerekir.   28 milyar dolar çok yüksek bir rakam. Sürdürülebilir bir yönetim anlayışı açısından bu paranın kaynağının bilinmesi önem taşıyor. Türkiye’de yıllardır bir cari açık sorunu var. Bu cari açık sorununun sürdürülebilirliği ülkeye döviz girişiyle mümkün olabiliyor. İhracat kalemleri, hizmet ihracatı vb. kalemlerle… Bu karşılanamadığı zaman net hata noksan kalemiyle kapatılıyor. Bu anlamda bir yerden bir para geliyor ama kayıtlara geçmeden para giriyor. Bankacılık sistemine girmeden dışarıdan para aktarımı var. Bu da sanırım özel ilişkilerle ortaya çıkıyor.  Buna katkı demek de pek doğru değil. Çünkü sürdürülebilirliği ortadan kaldıran bir etki yaratıyor. Hata noksan kaleminin nu kadar yüksek olmasının bu açıdan olumsuz bir etkisi var.

Biz eğer cari açığı daha kontrol edilebilir, büyürken cari açık verebilen bir ekonomi haline gelebilirsek bu kadar yüksek bir hata noksan kalemi ortaya çıkmayacak diye düşünüyorum.

Ekonomi yönetiminin sürdürülebilirliği açısından zararları var. Kaynağının bilinmesi ve kayıtlara girilmesinin önemi var. Ödemeler bilançosunun kalemlerinde nereden geldiği diğer hesaplara geçmesi önem taşıyor. Hata noksan kaleminden sermaye hesabının ilgili kalemlerine geçmesi önem taşıyor.