Enflasyon 15 aydır kesintisiz artıyor

Genellikle yaz aylarında eksi çıkan enflasyon bu yaz artışını sürdürdü. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yüzde 80,21 açıkladığı yıllık Tüketici Fiyat Endeksi’ni (TÜFE), Enflasyon Araştırma Grubu’na (ENAG) yüzde 181,37 olarak duyurdu.

İstanbul Ticaret Odası ise İstanbul’da yıllık enflasyonun yüzde 99,9 olduğunu açıkladı. Rakamlar arasında ciddi fark var. Ancak sokakta, vatandaşın hissettiği enflasyonla TÜİK’in verileri arasında uçurum olduğu görülüyor. Bu da TÜİK’in enflasyonu kağıt üzerinde düşürüldüğünü gösteriyor. ENAG’ın verileri daha gerçekçi duruyor.

TÜİK’e göre ağustosta TÜFE yüzde 1,46, ENAG’a göre yüzde 5.86 ve İTO’ya göre yüzde 2,29 arttı. TÜİK verileri, İTO ve ENAG hesaplamalarından farklı olarak gözle görülür ivme kaybı yaşandı. Buna rağmen yıllık yüzde 80,21 enflasyon 1998 yılından beri görülen yeni en yüksek seviye oldu.

Ağustos verisiyle birlikte enflasyon Mayıs 2021’den bu yana kesintisiz 15 aydır yükselişini sürdürüyor. TÜİK’in açıkladığı yüzde 80,21 son 24 yılın en yüksek oranı. Aralık 2021’de yüzde 13,58 ile sert yükselen aylık enflasyon 2022 boyunca haziran ayına kadar hızlı artışını korudu. Ocakta yüzde 11,1, şubatta yüzde 4,81, martta yüzde 5,46, nisanda yüzde 7,25, mayısta yüzde 2,98, haziranda yüzde 4,95 artan aylık enflasyon temmuzda yüzde 2,37, ağustosta ise yüzde 1,46 artış gösterdi. Yeni Orta Vadeli Plan’da ise enflasyonun bu yılsonunda öngörülen yüzde 65 seviyesinden önümüzdeki yıl yüzde 24,9’a düşeceği tahmin ediliyor

Gıda ve akaryakıt

TÜİK verilerine göre Ağustos ayı enflasyonunun düşük çıkmasında, taze meyve ve sebze fiyatları ile benzin ile motorindeki fiyat düşüşleriyle etkili oldu. Bunun yanı sıra eğitim ve sağlıkta yüksek fiyatlar gözlenmeye devam etti. İlaç fiyatları temmuzda olduğu gibi ağustos ayında da zam şampiyonları listesinde yer alırken eylülde hem elektrik ve doğalgaz zammı hem de eğitim döneminin getirdiği zamlarla enflasyonun yüzde 85 seviyelerine doğru hareket etmesi bekleniyor.

Üretici enflasyonu yüzde 143,75

TÜFE’deki değişim 2022 yılı Ağustos ayında bir önceki aya göre yüzde 1,46, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 47,85, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 80,21 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 54,69 olarak gerçekleşti. Üretici enflasyonu ise yüzde 143,75 olarak gerçekleşti.

En büyük artış haberleşme ve ulaşımda

Bir önceki yılın aynı ayına göre en az artış gösteren ana grup yüzde 27,05 ile haberleşme oldu. Buna karşılık, bir önceki yılın aynı ayına göre artışın en yüksek olduğu ana grup ise yüzde 116,87 ile ulaştırma oldu. TÜİK verilerine göre temmuz ayında enflasyon yüzde 79,60 olmuştu.

5,5 Milyon insan 2 bin TL’lik borcunu ödeyemiyor

Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, kabine toplantısı sonrasında, 2 bin lira ve altında borcu olup icralık olan 5,5 milyon kişinin borcunun tasfiye edileceğini duyurdu. Erdoğan, “Vatandaşlarımızın bir kısmının icra takibine uğramasına yol açan 2 bin lira ve altındaki borçlarını tasfiye ediyoruz. 15 Ağustos 2022’den önce icra takibi başlatılmış 2 bin lira ve altındaki alacakların gider gösterilerek vergiden düşürülebilmesini ve tasfiyesini sağlıyoruz. İcra takibine konu yaklaşık 10 milyon dosya ve yaklaşık 5,5 milyon vatandaşımız icra takibinden kurtulmuş olacaktır.” dedi.

5,5 milyon kişinin 2 bin lira ve altındaki borcunu ödeyemediği için icralık olması ülkedeki fakirliğin boyutunu göstermesi açısından önemli bir veri oluşturuyor. “Büyüyen” Türkiye’de 5,5 milyon insan sadece 2 bin TL’lik borcunu ödeyemiyor.

Maaşlar iki ayda eridi

Zam üstüne zam gelince asgari ücretin alım gücü 5 bin TL’nin altına düştü. Yılın ikinci yarısında ücretlere yapılan zam ve enflasyon farkları hayat pahalılığı karşısında iki ayda eridi. Asgari ücretin 553 lirası uçtu gitti.

TÜİK, tüketici fiyatlarının temmuz ayında da yüzde 2.37 yükseldiğini açıklamıştı. Böylece TÜİK’in resmi hesaplarına göre yılın ikinci yarısında yapılan maaş zamlarının ardından geçen ilk 2 aylık dönemde TÜFE artışı yüzde 3.86’da kaldı. Halkın yaşadığı hayat pahalılığını gerçeğe daha yakın hesapladığı belirtilen ENAG ise enflasyonun temmuzda yüzde 5.03, ağustosta yüzde 5.86 olmak üzere iki ayda toplam yüzde 11.18 yükseldiğini bildirdi. En düşük memur maaşının alım gücü temmuz ayından bu yana TÜİK enflasyonuna göre 314 TL, ENAG hesaplamalarına göre 851 TL eridi. Temmuz başında 5 bin 500 liraya çıkarılan asgari ücretin alım gücü ağustos sonunda 4 bin 947 liraya, en düşük emekli aylığı da 3 bin 500 liradan 3 bin 148 liraya düştü.

En düşük dereceli memurun ocak ayında 5 bin 972 lira olan maaşı temmuz ayında enflasyon farkıyla birlikte 8 bin 462 liraya çıkmıştı. Ancak bu memurun alım gücü ağustos sonunda TÜİK’e göre 314 TL, ENAG hesabıyla 851 TL eridi. Öğretmenin kaybı 931 TL’ye polis memurunun alım gücü kaybı bin 242 liraya ulaştı. Profesörün 21 bin liraya ulaşan maaşında 2 bin 113 liralık erime yaşandı.

*******

YANLI VE YANLIŞ POLİTİKALAR KRİZ DERİNLEŞTİRDİ

Esfender Korkmaz (Prof. Dr.) – Yanlı ve yanlış politikalar Türk Lirası krizini derinleştirdi ve Türkiye’yi enflasyonu da içinden çıkılmaz bir sona getirdi.

2002 sonunda dolar 1,600 lira idi. 2022 Ağustos ortalaması 18,20 lira oldu. Artış oranı yüzde 1127’dir.

2002 yıllık tüketici fiyatları yüzde 29,7 iken 2022 Ağustos’ta yüzde 80,21 oldu.

2002 yıllık toptan eşya fiyatları endeksi (TEFE-Benzeri Yİ-ÜFE ) o gün yüzde 30,8 iken, Ağustos ayında 143,75 oldu.

Ağustos’ta TÜFE’nin 80,21 olmasına karşılık 12 aylık ortalama TÜFE oranı yüzde 54,69 oldu. İşyeri kira artışları yasal olarak 12 aylık TÜFE kadar artırılıyor. Bu durumda işyeri sahipleri kaybetti, işyeri kiracıları kazandı.

Konut kira artışları yüzde 25 ile sınırlı olduğu için, kiracılar kazandı. Ev sahipleri kaybetti.

Gıda fiyatları yıllık TÜFE’den daha fazla, yüzde 90,25 arttı. TÜİK Ağustos ay için TÜFE sepetinde zengin-fakir ortalaması olarak gıdanın payını yüzde 25,32 almış. Gerçekte çalışan ve yoksul kesimin harcama sepeti içinde gıdanın payı yüzde 40 ve üstündedir.

Eğer gıdanın payını yüzde 40 alırsak, Ağustos ayı TÜFE oranı 93,51 oluyor. Maaş ve ücretleri de bir geçinme endeksi hazırlayarak yüzde 93,51 oranında artırmak gerekiyor.

Mevcut durumda işçi ve memur kaybediyor. Yoksul kesim enflasyondan daha fazla etkileniyor.

TÜFE’de yıl sonu hedefi tutar mı?

Yİ-ÜFE yüzde 143,75, TÜFE yüzde 80,21 daha yüksektir. Yİ-ÜFE maliyet artışlarını gösteriyor. Daha yüksek maliyet artışı firma ütünde kalırsa, firmalar iflas eder. Bu artışlar perakendeye yansıyacak ve bu nedenle TÜFE oranı artacaktır.

Yanlı ve yanlış politikalar, bizi faiz-kur-enflasyon tuzağına düşürdü. Eksi reel faiz kur artışına neden oluyor, kur arttıkça enflasyon da artıyor. Zira üretim ithal girdiye bağımlıdır.

Hükümetin bir istikrar programı yoktur

Krizde en riskli iki gösterge, fiyat istikrarının bozulması ve kur riskidir. Bir istikrar programı olmazsa, güven sorunu artar. Ekonomi yönetiminin sorunun farkında olmadığı veya çözemeyeceği şeklinde algı oluşur. Enflasyon artar.

Türkiye’de olan da budur. Hükümet 3 yıllık orta vadeli program açıkladı ve fakat bu program yalnızca hükümetin bir temennisidir. 2001 yılında Türkiye’de enflasyon, güçlü ekonomiye geçiş programı ile düşürüldü. Bugün benzer bir program veya çözüm arayışı yoktur. Bu nedenle yıl sonu hedefi olan yüzde 65 oranı tutmaz ve dahası hiper enflasyon riski yüksektir.