Yanlı ve yanlış politikalar kriz derinleştirdi

Yanlı ve yanlış politikalar Türk Lirası krizini derinleştirdi ve Türkiye’yi enflasyonu da içinden çıkılmaz bir sona getirdi.

2002 sonunda dolar 1,600 lira idi. 2022 Ağustos ortalaması 18,20 lira oldu. Artış oranı yüzde 1127’dir.

2002 yıllık tüketici fiyatları yüzde 29,7 iken 2022 Ağustos’ta yüzde 80,21 oldu.

2002 yıllık toptan eşya fiyatları endeksi (TEFE-Benzeri Yİ-ÜFE ) o gün yüzde 30,8 iken, Ağustos ayında 143,75 oldu.

Ağustos’ta TÜFE’nin 80,21 olmasına karşılık 12 aylık ortalama TÜFE oranı yüzde 54,69 oldu. İşyeri kira artışları yasal olarak 12 aylık TÜFE kadar artırılıyor. Bu durumda işyeri sahipleri kaybetti, işyeri kiracıları kazandı.

Konut kira artışları yüzde 25 ile sınırlı olduğu için, kiracılar kazandı. Ev sahipleri kaybetti.

Gıda fiyatları yıllık TÜFE’den daha fazla, yüzde 90,25 arttı. TÜİK Ağustos ay için TÜFE sepetinde zengin-fakir ortalaması olarak gıdanın payını yüzde 25,32 almış. Gerçekte çalışan ve yoksul kesimin harcama sepeti içinde gıdanın payı yüzde 40 ve üstündedir.

Eğer gıdanın payını yüzde 40 alırsak, Ağustos ayı TÜFE oranı 93,51 oluyor. Maaş ve ücretleri de bir geçinme endeksi hazırlayarak yüzde 93,51 oranında artırmak gerekiyor.

Mevcut durumda işçi ve memur kaybediyor. Yoksul kesim enflasyondan daha fazla etkileniyor.

TÜFE’de yıl sonu hedefi tutar mı?

Yİ-ÜFE yüzde 143,75, TÜFE yüzde 80,21 daha yüksektir. Yİ-ÜFE maliyet artışlarını gösteriyor. Daha yüksek maliyet artışı firma ütünde kalırsa, firmalar iflas eder. Bu artışlar perakendeye yansıyacak ve bu nedenle TÜFE oranı artacaktır.

Yanlı ve yanlış politikalar, bizi faiz-kur-enflasyon tuzağına düşürdü. Eksi reel faiz kur artışına neden oluyor, kur arttıkça enflasyon da artıyor. Zira üretim ithal girdiye bağımlıdır.

Hükümetin bir istikrar programı yoktur

Krizde en riskli iki gösterge, fiyat istikrarının bozulması ve kur riskidir. Bir istikrar programı olmazsa, güven sorunu artar. Ekonomi yönetiminin sorunun farkında olmadığı veya çözemeyeceği şeklinde algı oluşur. Enflasyon artar.

Türkiye’de olan da budur. Hükümet 3 yıllık orta vadeli program açıkladı ve fakat bu program yalnızca hükümetin bir temennisidir. 2001 yılında Türkiye’de enflasyon, güçlü ekonomiye geçiş programı ile düşürüldü. Bugün benzer bir program veya çözüm arayışı yoktur. Bu nedenle yıl sonu hedefi olan yüzde 65 oranı tutmaz ve dahası hiper enflasyon riski yüksektir.