Devlet de vatandaş da borç batağında!

Merkez Bankası politika faizinde 100 baz puanlık bir düşüş yaparken, döviz fiyatları yeniden tırmanışa geçti. Bu durum, borçluluk rakamlarını da olumsuz etkiliyor. Hem kamunun ve hem de halkın borçluluğu artıyor. Vatandaş, borcunu borçla ödemeye çalışıyor. İzmir’de durum daha da sıkıntılı görünüyor.

Faiz kararı öncesinde, MB verilerine göre; haziran sonu itibariyle kısa vadeli dış borç stoku 134,8 milyar dolar oldu. TBB verilerine göre de bireysel kredi / banka kartı borç miktarında ve borçlu sayısında büyük artış var. Kart ve kredi borcundan takibe düşenlerin sayısı, 2022’nin ilk 6 ayında 856 bin kişiye çıktı. Haziran sonu itibarıyla, toplam 4,1 milyon vatandaş yasal takipte.

*******

İzmir’de de durum sıkıntılı görünüyor. Haziran 2022 ayı itibarıyla İstanbul’da 427 milyar TL, Ankara’da 121 milyar TL ve İzmir’de 82 milyar TL tutarında bireysel kredi bulunuyor. Kişi başına ortalama bireysel kredi (kredi kartı dahil) toplam bakiyesi en yüksek illerin başında İzmir geliyor. İzmir ayrıca kişi başına 30 bin 115 TL ile ortalama bireysel kredi riski en yüksek 10 ilin başında yer alıyor.

 

Kısa vadeli dış borç stoku 134,8 milyar dolar

Kısa vadeli dış borç stoku, Haziran ayında, 2021 yılsonuna göre yüzde 10,9 artarak 134,8 milyar dolara çıktı.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan Haziran 2022 dönemine ilişkin kısa vadeli dış borç istatistiklerine göre, bu dönemde, bankalar kaynaklı kısa vadeli dış borç stoku yüzde 8,9 artışla 56 milyar dolar, diğer sektörlerin kısa vadeli dış borç stoku yüzde 12 yükselişle 49,4 milyar dolar oldu.

Bankaların yurt dışından kullandıkları kısa vadeli krediler, Haziran ayında 2021 yıl sonuna göre yüzde 0,1 artışla 11,1 milyar dolara çıktı.

Banka hariç yurt dışı yerleşiklerin döviz tevdiat hesabı yüzde 4 yükselerek 15,9 milyar dolar, yurt dışı yerleşik bankaların mevduatı ise yüzde 16,1 artarak 18,1 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. Aynı dönemde, yurt dışı yerleşiklerin TL cinsinden mevduatları yüzde 15,2 artışla 10,9 milyar dolar oldu.

Diğer sektörler altında yer alan ithalat borçları, 2021 yılsonuna göre yüzde 14,4 artarak 44,4 milyar dolara yükseldi.

Özel sektörün kısa vadeli dış borcu 80,6 milyar dolar

Borçlu bazında incelendiğinde, tamamı kamu bankalarından oluşan kamu sektörünün kısa vadeli borcu 2021 sonuna göre yüzde 11,8 artarak 24,8 milyar dolara, özel sektörün kısa vadeli dış borcu da yüzde 9,9 yükselerek 80,6 milyar dolara ulaştı.

Bu dönemde, özel alacaklılar başlığı altındaki parasal kuruluşlara olan kısa vadeli borçlar yılsonuna göre yüzde 11,4 artışla 70,7 milyar dolar, parasal olmayan kuruluşlara olan borçlar yüzde 10,4 yükselerek 63,7 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti.

Geçen yılsonunda 460 milyon dolar olan kısa vadeli tahvil ihraçları, haziran sonu itibarıyla 405 milyon dolar oldu. Aynı dönemde resmi alacaklılara olan kısa vadeli borçlar 85 milyon dolar olarak kayıtlara geçti.

Kısa vadeli dış borç stoku haziranda sonu itibarıyla yüzde 46,2’si dolar, yüzde 25,5’i euro, yüzde 9,1’i TL ve yüzde 19,2’si diğer döviz cinslerinden oluştu.

1 yılda 182,5 milyar dolar borcu çevirmek zorundayız

Haziran sonu itibarıyla orijinal vadesine bakılmaksızın vadesine 1 yıl veya daha az kalmış dış borç verisi kullanılarak hesaplanan kalan vadeye göre kısa vadeli dış borç stoku 182,5 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. Söz konusu stokun 17,6 milyar dolarlık kısmı Türkiye’de yerleşik bankaların ve özel sektörün yurt dışı şubeleri ile iştiraklere olan borçlarından oluştu.

Borçlu bazında değerlendirildiğinde, toplam stok içinde kamu sektörünün yüzde 19,2, Merkez Bankası’nın yüzde 16,1 ve özel sektörün yüzde 64,7 paya sahip olduğu görüldü.

TBB: Yasal takipteki kişi sayısı arttı

Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi, Negatif Nitelikli Bireysel Kredi ve Kredi Kartı Haziran 2022 istatistiklerini yayınladı. Bireysel kredi veya bireysel kredi kartı borcundan dolayı yasal takibe intikal etmiş kişi sayısı arttı.

Bireysel kredi kartı borcundan dolayı yasal takibe intikal etmiş kişi sayısı 2022 yılı Ocak-Haziran döneminde 471 bin kişi oldu. Bireysel kredi borcundan dolayı yasal takibe intikal etmiş kişi sayısı ise aynı dönemde 584 bin kişi oldu.

Bireysel kredi veya bireysel kredi kartı borcundan dolayı yasal takibe intikal etmiş kişi sayısı Ocak-Haziran 2022 döneminde 856 bin kişiye çıktı. 2021’in aynı döneminde bu sayı 603 bindi. Artış oranı yüzde 42 olarak gerçekleşti. Yasal takipteki vatandaşların sayısı da toplamda 4,1 milyona ulaştı.

BDDK’nın sorunlu kredileri takibe atma süresi esnekliğinin tamamen uygulamadan kalkmasıyla birlikte bireysel kredi ve kart borcundan takibe düşenlerin sayısı katlandı.

Bireysel kredide eksi bakiye

Öte yandan, Risk Merkezi verilerine göre, Haziran 2022 ayı itibarıyla bireysel kredi kartlarını da içeren bireysel kredilerde tasfiye olunacak alacaklar bir önceki yıla göre yüzde 50 artış ile 30,7 milyar TL’ye çıkarken, tasfiye olunacak alacakların bireysel kredilere oranı 0,1 puan artış ile yüzde 2,4 oldu.

Yasal takipteki borç yaklaşık 30,7 milyar TL olmasına karşılık buna asgari ödeme yapanlarla ve borcunu borçla kapatanlar eklendiğinde yüz milyarlarca liralık bir hacim ortaya çıkıyor.

Vatandaş kredi ve karta sarıldı

Bankalar ve banka dışı finansal kuruluşlar tarafından kullandırılan bireysel krediler yüzde 37 artarak 1 trilyon 274 milyar TL oldu. Bireysel kredilerin yüzde 44’ünü ihtiyaç kredileri, yüzde 28’ini konut kredileri, yüzde 22’sini kredi kartları ve yüzde 6’sını taşıt kredileri oluşturdu.

Asgari ücret Temmuz ayında 5 bin 500 TL’ye yükseltildi. Ancak temel ihtiyaç maddelerine üst üste yapılan fahiş zamlar ve yüksek enflasyonla birlikte vatandaşın alım gücü eridi. Asgari ücrete yapılan zam, daha vatandaşın cebine girmeden üçte bir oranında azaldı.

İhtiyaç kredileri ile kredi kartları toplandığında ulaşılan yüzde 66’lık oranla, Gayri Safi Milli Hasıla’dan aldıkları pay sadece bir yılda neredeyse yüzde 10’dan fazla azalarak yüzde 35,5’ten 2022 yılı ikinci çeyrek büyümesinde yüzde 25,4’e gerileyen çalışan kesimin geçinmek ve kısa vadedeki ihtiyaçlarını karşılamak için bankaların kapısına yığıldığı gerçeği rakamlarla ortaya çıktı.

24 Haziran itibariyle vatandaşın ayrıca varlık yönetim şirketlerine 32,9 milyar, TOKİ’ye ise 27 milyar lira borcu bulunuyor.

36 milyon 324 bin kişi kredi kullanıyor

Takipteki krediler hariç bireysel kredi kullanan kişi sayısı son bir yılda yaklaşık 1,8 milyon kişi artarak 36 milyon 324 bin kişi olurken, ortalama kredi bakiyesi ise 35,1 bin TL düzeyinde gerçekleşti.

Haziran ayında 201 bin kişi ilk defa kredi kartı, 129 bin kişi tüketici kredisi kullanırken, konut kredisi kullanan kişi sayısı 28 bin oldu. 138 bin kişi ise ilk defa kredili mevduat hesabı kullandı.

Sadece bu yılın Haziran ayında 28,8 milyon kişi 558,7 milyar liralık ihtiyaç kredisi kullandı. Geçen yılın Aralık ayında ihtiyaç kredisi kullananların sayısı 28,1 milyon kişiydi. Kişi başına ortalama ihtiyaç kredisi ve diğer krediler riski 2021 yılının ilk 6 aylık döneminde 15 bin 107 TL iken, bu yılın ilk 6 aylık döneminde ise 19 bin 391 TL’ye yükseldi. Tasfiye olacak alacaklardaki ihtiyaç ve diğer kredilerin payı da 2021 yılının ilk 6 aylık döneminde yüzde 3,1 iken bu yılın aynı döneminde yüzde 3,8’e yükseldi. Bu yılın Ocak ayında yüzde 4,1, Şubat ve Mart aylarında yüzde 4,3, Nisan ayında yüzde 4,1 ve Mayıs’ta yüzde 4 oranlarındaki tasfiye olacak alacaklardaki ihtiyaç ve diğer kredi payı, vatandaşın kış mevsimini oldukça zorlu şartlar altında geçirdiğini de gösterdi.

İstanbul’da kredi, İzmir’de risk yüksek

Haziran 2022 ayı itibarıyla İstanbul’da 427 milyar TL, Ankara’da 121 milyar TL ve İzmir’de 82 milyar TL tutarında bireysel kredi bulunuyor. Kilis, yüzde 46 ile son 12 ayda bireysel kredi bakiyesi en çok artan il oldu. Kişi başına ortalama bireysel kredi (kredi kartı dahil) toplam bakiyesi en yüksek iller ise sırasıyla, İzmir, Ankara ve Tekirdağ oldu.

Bireysel kredi riski son 12 ayda en hızlı büyüyen 10 il ve tasfiye olunacak alacaklar içinde bireysel kredi oranı en yüksek 10 il arasında İzmir bulunmuyor. Ancak, kişi başına ortalama bireysel kredi riski en yüksek 10 ilin başında, 30 bin 115 TL ile İzmir geliyor. Ankara 28 bin 963 TL ile ikinci, Tekirdağ 28 bin 520 TL ile üçüncü sırada. Krediden aslan payını alan İstanbul ise Antalya ve Adana’nın ardından 27 bin 348 TL ile altıncı sırada bulunuyor.

Kredi kartlarında durum

Bireysel kredi kartı riski en yüksek 10 il arasında İstanbul 103,2 milyar TL ile ilk sırada yer alıyor. Ankara 24,9 milyar TL ile ikinci, İzmir 16,4 milyar TL ile üçüncü sırada. Kişi başına ortalama bireysel kredi kartı riski en yüksek 10 il sıralamasında ise ilk sırayı 8 bin 449 TL ile Batman alırken İstanbul 8 bin 327 TL ile ikinci sırada. İzmir ise 7 bin 632 TL ile 9’uncu sırada yer alıyor.

Dar ve orta gelirliler karta bağımlı

Kredi kartı limiti; 1000 TL olanların limitlerinin yüzde 33’ü, 2500 TL’ye kadar olanların limitlerinin yüzde 39,2’si, 5000 TL’ye kadar olanların limitlerinin yüzde 35,8’i, 10 bin TL’ye kadar olanların limitlerinin yüzde 35,1’i, 25 bin TL’ye kadar olanların limitlerinin yüzde 34,3’ü ve 50 bin TL’ye kadar olanların limitlerinin yüzde 35,7’si dolu.

Limit aralığına göre riskin toplam içindeki payına bakıldığında da; 1000 TL’ye kadar olanlar riskin binde 2’sini, 2500 TL’ye kadar olanlar riskin binde 8’ini, 5000 TL’ye kadar olanlar riskin yüzde 1,5’ini, 10 bin TL’ye kadar olanlar riskin yüzde 4,2’sini, 25 bin TL’ye kadar olanlar riskin 19,7’sini, 50 bin liraya kadar olanlar ise riskin 29,6’sını oluşturuyor.

Kredi kartı limitleri ve bunların doluluk oranları karşılaştırıldığında dar ve orta gelirlilerin ihtiyaçlarını karşılamada kredi kartını önemli bir enstrüman olarak kullandığı, özellikle orta gelirlilerin kart limitlerine göre toplamda yüzde 49,3 ile riskin neredeyse yarısını taşıdığı belirlendi.

Tasfiye olunacak alacaklar 2022 yılı Haziran ayı itibarıyla 198 milyar TL oldu. Tasfiye olunacak alacakların 187 milyar TL’si bankalara; 7,6 milyar TL’si finansal kiralama şirketlerine, 2 milyar TL’si faktoring şirketlerine ve 1,3 milyar TL’si de finansman şirketlerine ait. Tasfiye olunacak alacakların toplam kredilere oranı Haziran 2022 itibarıyla, bir önceki yıla göre 1,2 puan azalarak yüzde 2,9 oldu.

******

BU İŞİN SONU TEMERRÜDE GİDER

CHP İstanbul Milletvekili Özgür Karabat, Hazine’nin ağustos ayındaki borçlanmasına dikkat çekerek “AKP, bütçe disiplinini tamamen kaybetti. Hemen hemen her gün tahvillerle borçlanılıyor. Bu işin sonu temerrüde gider!” açıklamasını yaptı.

Sosyal medya hesabından paylaşımda bulunan Karabat, Cumhuriyet tarihinde ilk kez iç borç faiz ödemelerinin, borcun ana parasını geçtiğine dikkat çekerek şunları söyledi:

“Hazine, Borçlanma Bakanlığı’na döndü. AKP, bütçe disiplinini tamamen kaybetti. Hazine ve Maliye Bakanlığı Ağustos’ta sadece 15 günde 47,3 milyar TL’lik borçlanmaya gitti. Hemen hemen her gün tahvillerle borçlanılıyor. Bu işin sonu temerrüde gider!

Daha çok bütçe açığının finansmanında kullanılan bu tahvillerin faiz yükü katlanarak büyüyor. Bütçe Haziran’da 31,1 milyar TL, Temmuz’da da 64 milyar TL açık vermişti. Bu açıkları Hazine borçlanarak kapatıyor. 2022 bütçe açığı 500 milyar TL’yi aşabilir!

Sayın Nureddin Nebati’nin unvanı “Hazine ve Maliye Bakanı” ama gerçekte kendisi “Borçlanma Bakanı”dır. Devlet de vatandaşlar da borç batağına düşmüş durumdadır. Bunun en büyük müsebbibi Borçlanma Bakanı Nebati’dir.

Burada AKP stratejik davranarak, kredi kartı ve bireysel kredi kullanımını teşvik ediyor. Böylece halkın daha fazla borçlanarak kendisine bağlanacağını umuyor. Sanayici, KOBİ’ler ve esnaf ise finansmana erişimde sıkıntı yaşıyor.

Borçlanma Bakanı Nureddin Nebati eline her gün yeni bir liste alarak vatandaşları tehdit ediyor. Döviz alan işletmelerin listesinin elinde olduğunu söyleyen Nebati, şimdi de araç ticareti yapan 100 bin kişinin listesini eline alarak tehditler savuruyor.

Cumhuriyet tarihinde ilk kez iç borç faiz ödemeleri, borcun anapara ödemelerini geçmiş durumda. Sayın Nebati, faizcileri ve tefecileri beslemek için ülkeyi iflasa sürüklüyorsunuz. Derhal istifa etmek zorundasınız.”

*********

DÖNEM BİTMEDEN LİMİT DOLUYOR

Tüketici Birliği Federasyonu’nun, ‘Cüzdanımızda Ne Var?’ başlıklı Temmuz ayı raporuna göre, tüketicilerin yüzde 33’ü kredi kart hesap özetinin tamamını ödeyemiyor. Borcunu öteleyen tüketiciler 20 milyonu bulurken üç aydır bu sayıda artış yaşanıyor.

Araştırma sonuçlarını değerlendiren Tüketici Birliği Federasyonu Genel Başkanı Mehmet Bülent Deniz, “36 milyon kredi kartının limiti dönem bitmeden dolmaktadır. Semt pazarlarında dahi kredi kartı kullanımının arttığı tespit edildi. Bu sonuç, kredi kartı harcamalarının büyük oranda tüketicinin yaşamını sürdürmesi için zorunlu olarak satın almak zorunda olduğu kalemlerde gerçekleştiğini ortaya koyuyor.” dedi.

Acil önlem uyarısı yapan Deniz, aksi takdirde yasal takipte olan tüketicilere milyonlarca kişinin eklenmesinin kaçınılmaz olacağına dikkat çekti. Deniz, yasal takip süresinin 90 günden salgın dönemindeki gibi 180 güne veya daha fazla süreye çıkarılması, yasal takibe düşen kredi kartı borçlarının yanı sıra hesap özeti kısmi olarak ödenerek ötelenen borçlara da yapılandırma olanağı getirilmesi çağrısı yaptı.