Ukrayna’daki savaş Türk ekonomisini de vuruyor

Rusya’nın Ukrayna’ya saldırması sonrası, savaşın insani boyutunun yanı sıra ekonomik etkileri de giderek ağırlaşıyor. Savaşın ilk etkileri akaryakıtta görülmeye başlandı. Brent petrolün varil fiyatı bir haftada yüzde 22 arttı. Brent petrol son 10 yılın, WTI son 14 yılın en yüksek seviyelerine çıktı. Sıkıntılar gıda ve turizm başta olmak üzere birçok sektörü etkilemeye başladı.

Türkiye ekonomisinin gözü Rusya ile Ukrayna arasındaki ateş hattında. Savaşın başlamasıyla, tüm dünya ekonomilerinde olduğu gibi Türkiye ekonomisinde de enerjiden turizme gıdadan inşaata her sektörü yakından etkilemeye başladı.

Askeri operasyonun hızlanması ile beraber Brent petrolün varil fiyatı, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın yol açtığı arzın daralacağı endişeleriyle uluslararası piyasalarda 119 doları aştı. Brent petrolün varil fiyatı, 3 Mart günü saat 10.50 itibarıyla kapanışa göre yüzde 6,04 artışla 119,76 dolara yükseldi. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili 116,50 dolardan alıcı buldu. Böylece, Brent petrolün varil fiyatı Mayıs 2012’den, WTI ham petrolün varil fiyatı ise Eylül 2008’den bu yanaki en yüksek seviyelerini gördü.

Türkiye’nin iki ülkeyle ticaret hacmi geçen yıl 40 milyar doları aşmıştı. Türkiye’yi ziyaret eden yabancı turistlerin 4’te biri Rusya ve Ukrayna’dan gelmişti. İki ülkenin Türkiye’nin gıda ithalatından aldığı pay yüzde 40 seviyesindeyken, bu oran doğalgazda yaklaşık yüzde 50.

İş dünyasına göre Türkiye bu krizden en fazla etkilenebilecek ülkelerin başında geliyor. Enerji, turizm, gıda, inşaat en fazla etkilenecek sektörlerin başında geliyor. Özellikle turizmciler iki kritik pazardaki bu savaştan oldukça tedirgin. Alanya Turistik İşletmeciler Derneği (ALTİD) Başkanı Burhan Sili, henüz istatistiklerle konuşmanın kendileri için erken olduğunu, ancak yaşanan durumun daha da ileri gitmesinin büyük bir risk taşıdığını ifade etti.

Tüm Restoranlar ve Turizmciler Derneği Başkanı Ramazan Bingöl ise kamunun yeni pazarlar için çalışmalar yapılması gerektiğini belirterek şöyle devam etti: “Umarım yanılırım ama maalesef bu savaşın uzayacağı aşikâr. Ukraynalılar büyük bir yıkım yaşıyor, Ruslar da ekonomik yıkım yaşayacaklar. Bu iki pazarı unutalım artık. Turizm Bakanlığı acilen yeni pazarlara dönük çalışmalar yapmalı ve nitelikli turistleri çekmeliler.”

 

Turizmde rezervasyonlar yavaşladı

Rus bankalarının SWIFT sisteminden çıkarılması, Visa ve Mastercard’ın yaptırım uygulamasının ardından da Rus finans kurumlarını engellemesi turizmde ödeme krizine yol açtı. Oteller, erken rezervasyon ödemesi alamıyor.  Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) Başkanı Firuz Bağlıkaya, Rusya ve Ukrayna’dan rezervasyonlar durduğunu ve Avrupa’da da ciddi düşüş olduğunu belirtti.

Türkiye’ye en çok turist gönderen ülkelerden Rusya ve Ukrayna’dan henüz kayda değer iptallerin olmadığını ama rezervasyonların durduğunu belirten Bağlıkaya, sezona savaş koşullarında girilmesinin çok sıkıntılı bir durum olacağını söyleyerek, “Tüm turizmciler endişeyle bekliyor” dedi.

Bağlıkaya, 2022’in çok iyi başladığını vurgulayarak savaşın olası etkilerine dikkat çekti: “2022 bizim 2019’dan daha yukarıda rekor beklediğimiz bir yıldı, rezervasyonlar da öyle geliyordu. İnşallah kısa sürede mart ayında toparlanırsa sezonun henüz başlamadığını da düşünürsek çok büyük yara almadan atlatma şansımız olur. Ama şu an rezervasyon akışı yok. Eğer devam ederse Avrupa’da da tedirginlikten dolayı yavaşlama var herkes biraz temkinli davranıyor. Savaşın devam edip etmemesi ve ne şekilde süreceği de belirleyici olacak. Yalnız Türk turizmi değil Avrupa›daki turizm hareketi de etkilenir. Tansiyon çok önemli. Hangi şekilde devam ettiği önemli, görüşmeler devam ederse başka türlü sıcak temas olursa farklı olur.”

 

Arz da fiyat da sorun olacak

Turizmden sonra Türkiye’nin iki ülke ile en büyük ortak noktalarından biri de enerji. Türkiye doğalgaz ihtiyacının önemli bir bölümünü Rusya’dan sağlıyor. Bu nedenle krizin denkleminde enerji çok önemli bir noktada bulunuyor. GazDay Genel Müdürü Mehmet Doğan’a göre enerji konusunda dünyanın herhangi bir noktasındaki en ufak bir gelişmenin küresel olarak fiyatları etkiliyor. Doğan, “Fiyatların ‘çıldırma’ ihtimali var bu da Türkiye’yi ciddi anlamda etkileyebilir. Şu an bahar aylarına giriyoruz, nispeten daha az etkileneceğiz ama bu sorunun devamı halinde kış dönemi için çok yüksek fiyatlarla karşı karşıya kalabiliriz” değerlendirmesinde bulundu.

 

İptal ve ertelemeler yayılıyor

Rusya’nın Ukrayna’ya savaş açması sonucu her iki ülkede faaliyet gösteren hazır giyim ve konfeksiyon sektöründeki Türk markaların bine yakın noktadaki satışları gerilerken, iptal ve ertelemeler domino etkisi ile Avrupa ülkelerine doğru yayılıyor.

Ukrayna’da 267, Rusya’da ise 655 mağazası bulunan 25 markanın temsilcileri, Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) tarafından gerçekleştirilen toplantıda, bölgede yaşanan sıcak gelişmeler ile ilgili bilgileri paylaştı. Ukrayna’da hali hazırda kapanmaların ardından kısmi olarak yağma yaşandığı belirtilirken, çalışanların ise güvenli bölgelere gittiği ifade edildi. Ukrayna’da en fazla Colin’s mağazaları bulunurken onu LC Waikiki ve English Home gibi markalar takip ediyor. Rusya’da ise işler yüzde 50 düşmüş durumda. Yaptırımlar kapsamında uluslararası ödeme sitemleri olan Mastercard ve Visa’nın Rus finans kuruluşları ile bağlantısını kesmesinin ardından Rusya’nın yerel ödeme sistemi Mir Kart kullanılmaya başlanmış. BMD Başkanı Sinan Öncel, swift soruna yönelik sorunun çözümünde ise şimdilik yolcu beraberi gibi çözümlerin konuşulduğu bilgisini verdi.

 

Rusya’da fiyatlar tırmanışa geçti

Öte yandan Rusya’da, sık sık gerçekleşen sabotaj ihbarları sonucu AVM’lerin de yüzde 50 kapasite ile hizmet verdiği belirtildi. Halihazırda en büyük sıkıntılardan biri Rusların Türkiye’de kredi kartlarını kullanamaması ve nakit alışveriş yapmak zorunda kalmaları ve alışverişte 7 bin TL’lik sınır bulunması. BMD Başkanı Öncel, söz konusu limitin artırılması gerektiğini ve buna yönelik yakın zamanda da bir kararın çıkmasını beklediklerini dile getirdi. Öncel, “Bu limit yükseltilecek ki biz de turistlere satış yapabilelim. Nakit satıştaki kısıtlamanın yukarı çekilmesi önemli.” dedi.

 

Hazır giyim etkileniyor

Yine marka temsilcilerinin verdiği bilgilere göre Polonya, Belarus, Moldovya ve Romanya’da da satışlarda önemli oranda düşüş yaşanıyor. Ukrayna ve Rus Turistlerin yoğun olduğu Yunanistan, İtalya ve Bulgaristan’dan da sipariş iptalleri yaşandığı dile getiriliyor. İstanbul Hazırgiyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği Başkanı Mustafa Gültepe, çevre ülkelerden yavaş yavaş sipariş iptallerinin gelmeye başladığını söyledi. Gültepe, “Polonya ve Bulgaristan gibi ülkelerde de hafiften ertelemeler var. İnsanlar tedbirli gidiyor. Böyle durumlarda zaten tüketiciler ilk önce hazır giyim gibi perakende ürünleri alışverişini erteliyor” dedi.

 

Hava yolunda fiyatlar tırmanacak

Türkiye ile Rusya arasındaki ticaretin SWIFT olmadan nasıl devam edeceği konusu da toplantıda gündeme gelen başka bir sorun. BMD Başkanı Öncel, eski dönemlerde de uygulanan yolcu beraberinde para taşıma üzerinde durulduğunu söyledi. Öncel, “Yolcu beraberi ticarette bu yöntem uygulanıyor. Bu noktada belirli kanuni düzenlemeler yapılırsa iş daha da kolaylaşacaktır” diye konuştu. Uçak şirketlerinin sigorta konusu da gelişmeler ile öne çıkan başka bir konu. Bu alanda sigorta sisteminin olmaması ve Ukrayna hava sahasının da kapalı kalması nedeniyle uçakların çok daha uzun yoldan Türkiye’ye gelmesi riski ile karşı karşıya kalındığını anlatan Sinan Öncel, bunun da uçak bileti fiyatlarında yukarı yönlü baskıya yol açacağını anlattı.

 

Taşımacılıkta fatura ağırlaşıyor

Savaşının taşımacılık sektörüne faturası ağırlaşıyor. Ukrayna’ya yönelik taşımaların tamamen durmasının ardından, Rusya hattında da büyük sıkıntılar başladı. Türkiye’den Rusya’ya Ukrayna üzerinden gidemeyen TIR’lar, Gürcistan hattına yöneldi. Ancak kapasite sınırlı olduğu için Gürcistan- Rusya sınırında 20 km kuyruk oluştu. Güvenlik endişesiyle Rusya’ya gitmek istemeyen nakliyeciler de olunca ihracatçı kamyon bulamaz hale geldi. Navlunda ise şimdiden yüzde 50’ye yakın artış olduğunu belirtiyor. Batı’nın Rusya’ya yaptırımları artırması, hava ve denizyolunda da sorunları büyütüyor.

 

Türkiye’den çıkışta 7 km TIR kuyruğu var

Türkiye’den Rusya’ya yapılan ihracat taşımalarının yüzde 50’den fazlası karayolu ile yapılıyor. Türkiye’den Rusya’ya yıllık yaklaşık 40 bin TIR seferi yapılıyor. Bu taşımaların da yüzde 60’a yakını Ukrayna üzerinden gerçekleştiriliyordu. Savaş sonrası Ukrayna hattı kapanınca hacmin neredeyse tamamı alternatif bir güzergah olan Gürcistan hattına yönelmişti. Uluslararası Nakliyeciler Derneği’nden (UND) alınan bilgilere göre; bu hattın kapasitesi sınırlı olduğu ve Rusya’ya girişler eskisi kadar kolay olmadığı için Gürcistan- Rusya sınırı olan Verhniy Lars Kapısı’nda 20 km’den fazla kuyruk oluştu. Ve bu kuyruk giderek uzuyor. 20 km kuyruk, binden fazla TIR’ın beklemesi anlamına geliyor. Bekleyen araçların yarıdan fazlasının Türkiye’den giden TIR’lar olduğu belirtiliyor. Sınırda bekleyen araçların Rusya’ya girişi günler alıyor. Türkiye’den Gürcistan’a çıkış kapısı olan Sarp Sınır Kapısı’nda da 7 km’ye yakın TIR kuyruğu oluştu. 450’den fazla Türk TIR’ı da Ukrayna ve Rusya’da mahsur kalmış durumda. Öte yandan, Türkiye’deki birçok nakliyeci de bu bölgeye gitmeye çekiniyor.