Kış donduracak, pahalılık yakacak

Market denetlemeleri ve Erdoğan’ın “fiyatlar uygun” demesi mutfak yangınını söndürecek mi?
Share on whatsapp
Share on telegram
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email

Türkiye’de yaşayanlar, yüksek döviz kuru, yüksek enflasyon ve yüksek faizle boğuşuyor. Hayat şartları her geçen gün daha da zorlaşıyor. İnsanlar barınma ve gıda gibi temel ihtiyaçlarını bile karşılayamaz hale geldi. Ev kiraları son bir yılda bazı illerde yüzde 50-70 arasında arttı. Gıda enflasyonu Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) rakamlarına göre bile yüzde 30’larda. Dolar 8,90’a dayandı, işsiz sayısı 10 milyondan fazla. Memur, emekli, dul yetim aylıklarına yılın ikinci dönemi için yapılan zamlar, üçüncü ayda eridi. Kara kış kapıda, vatandaş geçinmek için krediye yükleniyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) hesabına göre Tüketici Fiyatları (TÜFE), Eylül ayında yüzde 1,25 oranında artarak yıllık 19,58’e çıktı. Enflasyon Araştırma Grubu’a (ENAG) göre ise eylülde TÜFE yüzde 2,89 artışla yıllık yüzde 44,7 oldu. TÜİK’e göre eylülde bir önceki yılın aynı ayına göre yıllık artışın yüksek olduğu ana gruplar, yüzde 28,79 ile gıda ve alkolsüz içecekler, yüzde 23,27 ile ev eşyası ve yüzde 23,27 ile lokanta ve oteller oldu. Yüksek artışın yaşandığı kalemler, hane halkının zorunlu ihtiyaçlarını içeriyor. Devletin rakamlarına göre bile son 30 ayın yüksek enflasyonu yaşanıyor.

TÜİK tarafından açıklanan verilere göre Ekim ayı kira artış oranı yüzde 16,42. Kiracılar, bu artış oranını çok bulduğu için tepki gösteriyor. Dar gelirli asıl sıkıntıyı kışın yaşayacak. Çünkü kış zamlı geliyor. Isınma giderleri her geçen gün artıyor.

Yıllık enflasyon yüzde 20’ye dayanmışken, “hayat pahalılığı” artık iktidar tarafından da kabul ediliyor. Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, “fahiş fiyat”ların önüne geçeceklerini belirterek, beş zincir marketin ürünleri topladığını, piyasanın alt üst olduğunu söylemişti. Son olarak fiyat artışlarını önleme amacıyla ülke genelinde 600 metrekarelik 1000 adet Tarım Kredi Kooperatifi marketi açılacağını belirten Erdoğan, hafta sonunda Ankara’da bu marketten alışveriş yaptı. Sepetlerini, kurutulmuş meyveler, mantı, gevrek, kuruyemiş, şalgam, meyve suları, çikolata, bisküvi, kurabiye, gofret ve cips gibi ürünlerle dolduran Erdoğan, et, süt, peynir, bakliyat ve yağ gibi temel gıdaların bulunmadığı alışverişe 1002 lira harcadı. Erdoğan, alışverişten sonra ise “Fiyatlar gayet uygun” demişti.

Dar gelirli borçla yaşıyor

Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Tayyip Erdoğan, temel gıda maddelerinin olmadığı alışverişe 1002 lira harcarken, temel ihtiyaçlarını bile karşılayamayan insanlar hayatta kalabilmek için krediye sarıldı. 25 milyondan fazla vatandaşın 650 milyar liradan fazla bireysel kredi borcu var. Borçlananların yüzde 90’dan fazlası ihtiyaç kredisi kullanmış. Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan’ın açıklamasına göre bankalardan bireysel kredi alan müşteri sayısı 35 milyonun üzerinde. Türkiye nüfusunun yaklaşık yarısı.

Hangikredİ CEO’su Oray Durmazoğlu, TCMB’nın faiz indirimi sonrasında, kredi aramalarının iki katına çıktığını belirtti. Bu da faizlerin düşmesi durumunda vatandaşın yeniden krediye yöneleceğini gösteriyor. Durmazoğlu, Bloomberg HT’ye yaptığı açıklamada, “Mevduat faizi ve kredilerde bankalar henüz faiz indirimini yansıtmış değiller. Tüketici tarafında ise ciddi bir ‘Fiyatlamalarda değişiklik var mı?’ sorgulaması var. Geçen hafta Perşembe günü aramalar iki katına çıktı.” dedi.

Başkent Üniversitesi Uluslararası Finans ve Bankacılık Bölüm Başkanı Prof. Dr. Şenol Babuşçu, Türkiye Bankalar Birliği’nin verilerini kullanarak sosyal medya hesabından yaptığı paylaşıma göre, Nisan – Haziran 2021 döneminde kullandırılan bireysel kredilerin yüzde 80’i ihtiyaç kredisi. Babuşçu’ya göre, 25 milyondan fazla kişinin 650 milyar TL’den fazla bireysel kredi borcu var. Bireysel kredi alan 25,5 milyon kişiden 23,1 milyonu “ihtiyaç” kredisi kullanmış. Yani krediyi yatırım amaçlı değil, zaruri ihtiyaçlarını karşılamak için kullanmışlar. Babuşçu, “Nisan – Haziran 2021 döneminde aylık geliri 1.000 TL’nin altında olan 760 binden fazla kişi 16 milyar TL bireysel kredi kullandı. Bu dönemde bireysel kredi kullanan bir milyondan fazla kişinin geliri asgari ücretin altında. Aynı dönemde kullandırılan bireysel kredilerin yüzde 80’i ihtiyaç kredisi. 25 milyondan fazla kişinin 650 milyar TL’den fazla bireysel kredi borcu var. Borçlananların yüzde 90’dan fazlası ihtiyaç kredisi kullandığına göre insanlar borçla yaşamını sürdürüyor.” diyor.

Vatandaş borç altında

Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Risk Merkezi, verilerine göre vatandaşı kredi borcu her geçen gün artıyor. Covid-19 salgını sebebiyle kredilerin yasal takibe düşme süresi uzatılmıştı. Ayrıca salgın döneminde yapılandırma getirildi. Kredi ödemelerinin ötelenmesine rağmen borcunu ödeyemediği için takibe düşen kişi sayısındaki artış dikkat çekiyor. Kredi veya kredi kartı borcundan dolayı yasal takibe düşen kişi sayısı 2021 yılının Ocak-Temmuz döneminde, önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 82 artarak 741 bin kişiye yükseldi. Temmuz sonu itibarıyla toplamda 3 milyon 644 bin vatandaş kredi borcunu ödeyemediği için yasal takipte bulunuyor. Borcunu ödeyemediği için mahkemelik olan borçlu vatandaş sayısı Kuveyt, Ermenistan, Arnavutluk, Katar, Uruguay gibi ülkelerin nüfusunu geçti.